Serdar Akbıyık

Sinema insanların hayal dünyasını tetikleyen ve alternatif hayatlar yaşamasına izin veren bir sihirli dünya. Üstünde çok tartışılır, sanat mıdır eğlence midir diye? Tabii ki her ikisidir de sinema. Ama günümüzde en önemli yanı muhteşem bir propaganda aracı olması bence. Aslında buna günümüzde demek yanlış çünkü sinema ortaya çıktığı ilk andan itibaren bu yönüyle ülkelerin, ideolojilerin dikkatini çekmiştir. Ve bu anlamda en güçlü endüstri Hollywood’tur tartışmasız. Hollywood’taki Yahudi etkinliği de eskiden beri tartışma konusu olur. Üretilen filmlerde Yahudi karakterlerin konumu, Yahudilik üzerine güzellemeler fazlasıyla görülür ve bir propaganda olarak algılanır. Süper kahramanlara gelince; süper kahramanları yaratan çizgiroman çizerlerinin çoğunun Yahudi olduğunu görürüz. Dahası bu insanların çoğunun çocukluk ve ergenlik çağı 1930’larda geçmiştir. Joe Shuster ve Jerry Siegel, 1938 yılında Superman’i yarattı. Ardından, Bob Kane ve Bill Finger Batman’i, Will Eisner The Spirit’i, Jack Kirby ve Joe Simon Kaptan Amerika’yı, Stan Lee Örümcek Adam, Hulk, Fantastik Dörtlü, X-Men, Demir Adam, Thor gibi birçok süper kahramanı yarattı. Bu süper kahramanlar, Marvel ve DC Comics gibi ABD’nin en büyük iki çizgi roman şirketinin kurucuları Martin Goodman (Marvel), Harry Donenfeld ve Jack Liebowitz (DC) gibi Yahudi yayıncılar sayesinde de tüm dünyada bilinir hale geldi. Bu insanlar o dönemde ekonomik buhranın kurbanlarının arasında yaşadılar. Yahudi olmayan toplum ekonomik buhranın sebebi olarak da Yahudiler’in hayat şeklini görüyordu. Onun için bu gençler bulundukları toplum tarafından itildiler. Kendi hayal güçleri bu baskı sonucunda süper kahramanları yaratmış olabilir. Peki biz bu ilişkiyi sinemada nasıl görüyoruz.

X Men soykırımın çocuğu

Örnek olarak X Men’deki kötü adam Magneto’nun doğuş hikayesi çok ilginçtir. Magneto İkinci Dünya Savaşı sırasında ailesiyle birlikte bir toplama kampına atılır. Kampın ilk gününde ailesinden kopartılır ve Nazi bir doktor tarafından deneylerde kullanılmaya başlanır. Sonunda Magneto büyür ve intikamını almak için Nazi doktorunun peşine düşer. İkinci Dünya Savaşı sonrası Yahudi Nazi avcıları gibi eski nazileri Güney Amerika’da bulup öldürür. O fikirlerini şöyle dile getirir. “Homosapienler ortaya çıktığında Neandertaller yok olmuştu. Biz mutantlar Supersapienleriz. Evrimin son noktasıyız ve Homosapienler karşımızda yok olacak. Bu aslında bir üst ırkın tanımıdır. Ve Siyonist düşüncenin bir yansımasıdır. Film genel anlamda tabii ki Dr. Xavier’in sağduyulu görüşünün yanında durur. Bu anlamda mutant dünyası Yahudi dünyasının iç çatışmalarını içinde barındırır. Benzerlikler çok fazladır X-Men’de. Mesela Mutantların gücü çoğunlukla ergenliklerinde ortaya çıkar. Yahudi Bar Mitzvah’ı bilindiği gibi kız çocuklarda 12 erkeklerde ise 13 yaşında kutlanır ve dini sorumluluklarının sahibi olurlar. Bu da bir benzerliktir.

Supermen’e gelince

X-Men’in dışında Süpermen için de büyük benzerlikler söz konusu. Mesela Süpermen’in asıl adı Kal El’dir. İbranice Tanrının Sesi anlamına gelir. Babasının adı Jor-El ise yine İbranice, ‘’Tanrının yücelttiği’’ anlamındadır. 1980 yapımı Superman 2 filminde ise, Superman bir genç kızı kurtardıktan sonra buna şahit olan bir kadın yanındaki diğer kadına, ‘’Ne centilmen bir adam. Tabii ki Yahudi…’’ diye konuşur. Superman ile Hz Musa’nın hikayesi de birbirine çok benzer. İkisi de kendi halklarının yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kaldıkları bir dönemde doğar. Aileleri tarafından, öldürülmekten kurtulabilmeleri için tek başlarına daha güvenli olan yabancı bir yere gönderilirler. Gönderildikleri yerde evlat edinilirler. Musa peygamber Tanrı tarafından bahşedilen doğaüstü yetenekleri kullanarak, Superman ise güneş ışınlarının ona sağladığı doğaüstü yetenekleri sayesinde, kötü güçlere karşı zayıfları korur. Ve her ikisi de kendi esas kimliklerini yaşadıkları toplumdan saklar.

Hulk bir Yahudi efsanesi

1960’lı yıllar içerisinde Stan Lee ve Marvel Comics, Spiderman (Örümcek Adam), Thor, Iron Man (Demir Adam) ve Nick Fury gibi birçok karakter yarattı. Ancak Stan Lee’nin açık olarak Yahudi kültüründen esinlendiğini ifade ettiği tek karakter Hulk’tur. Stan Lee, Hulk’ı Yahudi mitolojisindeki ‘Golem’ karakterinden esinlenerek yarattığını ifade eder.

Örümcek adam sistemin koruyucusu

Bu hafta vizyona giren Örümcek adam ise Yahudi vurgusundan daha çok sistemin savunucusu olmuş bu filmde. Örümcek Adam Eve Dönüş filminde kötü adam Vulture Iron Man ve üyesi olduğu Yenilmezler takımının bütün sistemle olan bağlantısından nefret eder. Bu sistemi yıkmak için her türlü kötülüğü yapar. Gerçekten de baktığımızda özellikle Iron Man hem ordunun hem silah üreticilerinin hem de ABD hükümetinin ortağıdır. Bizim bacaksız Örümcek Adamımız Yenilmezler’in arasına girmek için Vulture ile bir mücadeleye girer. Bütün o patlamalar çatlamaların ve Hollywood’un pırıltısının dışına çıkıp bakarsak aslında Yenilmezler tamamıyla ABD sisteminin kendisidir ve koruyucusudur. Bu filmdeki kötü adam Vulture ise kendi adına eşitlik peşinde koşar. Örümcek Adam ise sistem sanki çok iyiymiş gibi bu sistemi korumak için Vulture ile kapışır. Dünyada herşey çok iyi de değişiklik istemek hataymış gibi. Kahramanları da bozdular ne diyeyim?

Hiç kuşkusuz 2000’ler süper kahraman filmleri açısından altın çağı başlatan yıllar oldu. Öyle ki Spider-Man, Superman, Batman gibi sevilen karakterlerin hemen hepsi beyazperdede seyirci ile buluştu. Aslında 60, 70, 80 ve 90’larda da süper kahraman filmleri boy gösteriyordu ancak hiçbiri 2000’lerdeki furyayı başlatamamıştı. Bunda yeni neslin popüler kültür ile bu kadar içli dışlı olmasının etkisi büyük. Özellikle internetin bunda katkısı yadsınamaz. Eskiden olsa bir süper kahraman filmi ne gişede ne de ilgi açısından günümüzdeki kadar büyük bir yankı uyandıramazdı. Ancak günümüzde dijital ilerlemenin de etkisiyle büyük bütçeli süper kahraman filmleri adeta başyapıt niteliğinde değerlendirilebiliyor.

X-Men Evreninde “Farklı” Olmak

Çizgi roman serüveni 1963 yılında başlayan X-Men ise hiç şüphe yok ki bu furyanın pastasından en çok pay alanlardan. Seri, süper güçleri olan mutantların insanlarla olan uyumu, iyi mutantlar ile kötü mutanatlar arasındaki savaşa odaklanıyordu. Filmin alt metninde “farklı” olana bakışın altı iyice çizilmekle beraber insanların empati kurması bekleniyordu. Zaten X-Men filmlerini diğer süper kahraman filmlerinden ayıran en büyük özellik bir topluluğun yalnızlaştırılmasını ele alması değil mi? Yani Spider-Man kendi dünyasında yalnız ve onu farklılıkları ile kabul eden sadece ailesi var. Ya da Batman, karanlık mağarasında çoğu zaman yalnız başına ve kötülüklere yalnız başına göğüs germek zorunda. Ancak X-Men karakterlerinin farklı olması bir yana, iyi olsun kötü olsun birbirlerine destek çıkmaları ve yalnız olmadıklarını bilmeleri. Bu bağlamda insanlara duyulan öfkeyi çift taraflı ele alma ve bunu değerlendirme fırsatı da sunuyor.

Beyazperde Yolculuğu

2000’de çıkan ilk X-Men filmi aslında büyük bir yankı uyandırmadı. Ancak kimse bu filmin 2000’lerdeki süper kahraman film bombasının fitilini ateşlediğini bilmiyordu. Başrollerde o sıralar adı çok da bilinmeyen ancak şimdi Wolverine ile bir bütün olarak anılan Hugh Jackman, efsane aktör Ian McKellen, büyük çıkış yakalayan Halle Berry, emektar aktör Patrick Stewart gibi isimler yer alıyordu. Film mutantların kendi içlerindeki savaş ile insanlarla olan ilişkilerine değiniyordu. Brbirinden renkli karakterler çizgi romandakileri aratmıyordu. Filmin başarısı üzerine ikinci film gecikmedi ve 2002’de X2 vizyona girdi. X2 ilk filmden çok daha fazlasını sunuyordu. Konu olsun görsel efektler olsun ekibe yeni katılan isimler olsun daha oturaklı bir yapımdı ve serinin geleceğine adeta ışık tutuyordu. Serinin bu ikinci filmi süper kahraman filmlerini sevmeyenlerin bile ilgisini çekmeyi başarmıştı. Ancak bunda hiç kuşkusuz 1995 yılında vizyona giren ve büyük yankı uyandıran Olağan Şüpheliler (The Usual Suspects)’in kamera arkasındaki vizyoner yönetmen Bryan Singer’ın etkisi büyüktü.

Yönetmen Bryan Singer, sonradan büyük hayal kırıklığı yaşatacak olan yeni Superman uyarlaması için X-Men serisini bir süre bırakmıştı. X-Men’in yeni filmi The Last Stand için yönetmen bayrağını “Bitirim İkili” ve “Kızıl Ejder” gibi filmlerle rüştünü ispatlamış Brett Ratner devralıyordu. Filmde mutantların birbirleri olan savaşını bol görsel efekt şovuyla izliyorduk. İlk gösterimden sonra film izleyenleri ikiye böldü. Kimisi filmi beğenirken kimisi burun kıvırmıştı. Ancak açık olan bir şey varsa o da X2’nin çıtasına ulaşmaktan uzaktı.

Ve Wolverine Kendi Yolundan Gider

Üçüncü filmden sonra sessizliğe bürünen serinin akıbeti belirsizdi. Ancak yapımcılar çok sevilen Wolverine karakterini öne çıkaracak bir solo film düşünüyorlardı. X-Men serilerinde de merak uyandıran Wolverine’in geçmişine odaklanacak solo film için hayranlar oldukça heyecanlanmıştı. 2009 yılında seyircisi ile buluşan film X-Men filmlerini baz aldığımızda çıtası düşük bir yapımdı. Wolverine’in kendi üçlemesinin ilk halkası olan bu filmde yönetmen koltuğunda Gavin Hood oturuyordu. Hugh Jackman’ı yeniden Wolverine olarak görmek keyif verse de Marvel evreninin en çok sevilen kahramanlarından Ryan Reynolds’ın canlandırdığı Deadpool’un yeni görünüşü hayal kırıklığı yaratmıştı. Zaten filmi baltalayan en büyük unsurlardan birisi de buydu.

Wolverine’in ikinci solo filmi ise 2013’te vizyona girmişti. Bu sefer yönetmen koltuğunda James Mangold oturuyordu. Hugh Jackman’ı yeniden Wolverine olarak izlediğimiz bu film ilk solo filmi gibi sadece “eh” dedirtiyordu. Bu sefer Wolverine’in Japonya’daki macerasını izledik. Filmin en güzel sürprizi ise sondaki Magneto ve Profesör Xavier cameosuydu. Bunun dışında yeni X-Men filmine basamak olmak dışında herhangi hatırlanabilir bir tat bırakmıyordu. Wolverine’in üçüncü filmi Logan’ın ağır ve dramatik yapısı ilk iki filmden oldukça uzak olacaktı.

Yeni Nesil X-Men

2011 yılında vizyona giren X-Men: Birinci Sınıf, adından da anlaşılacağı üzere X-Men’lerin ilk yıllarına, Xavier’ın okulu ilk kurduğu yıllarda geçiyordu. Bu sefer ekip yenilenmişti. Artık öncelik gençlerindi. Şimdinin aranan süper yıldızı Jeniifer Lawrence, seride daha önce Rebecca Romijn’in canlandırdığı Mystique rolünün genç halini canlandırıyordu. Daha başka kimler yoktu ki, Michael Fassbender Magneto’nun gençliği ile McKellen’ın yüzünü kara çıkartmıyordu. Profesör Xavier’ın gençliğini ise şimdilerin popüler yetenekli aktörü James McAvoy canlandırıyordu. Film X-Men serisine yeni bir boyut katmakla birlikte seriyi yeniden farklı bir bakış açısıyla canlandırmıştı. Yönetmen Matthew Vaughn oldukça başarılı bir iş çıkartmıştı. Eski seri ile yeni arasında bir köprü bile kuruyordu. Karakterlerin gençlik hallerini izlemenin keyfinin yanı sıra filmin tarihte yaşanmış gerçek olaylarla kurgulanması ayrıca dikkat çekici hoş bir nüanstı.

Bu filmden sonra X-Men serisinin rotası belli olmuştu. Genç oyuncular ile eski serinin emektar oyuncularını birleştirmek isteyen yapımcılar zaman yolculuğunu baz alarak X-Men: Geçmiş Günler Gelecek için kolları sıvadılar. Filmde karakterlerin genç ve yaşlı hallerinin bir arada olması oldukça etkileyici bir atmosfer ortaya çıkarmıştı. Her ne kadar ilk önce kamera arkasına geçeceği belirlense de X-Men Birinci Sınıf’ta oldukça iyi bir iş çıkaran Matthew Vaughn “Kingsman” filmine odaklanmak için projeden ayrıldı. Yerine ise ilk iki filmde kamera arkasına geçmiş ve seriden Superman’i çekmek için ayrılan Bryan Singer geçti. Tüm mutant ve insanların geleceğini etkileyecek bir olayı durdurmak için Wolverine’in geçmişe gitmesiyle şekillenen film, eski ve yeni nesil X-Men karakterlerini bir arada izlemenin keyfini veriyordu. Genel manada oldukça iyi tepkiler alan filmin sonraki adımında bu muazzam kimyayı devam ettirmek için çalışmalar başlamıştı.

Deadpool, X-Men: Apocalypse ve Serinin Geleceği

Wolverine’in ilk solo filminde heba edilen ve Marvel’ın en matrak, en sevilen karakterlerinden birisi olan Deadpool’un beyaz perdeye dönmesi kaçınılmazdı. Yine Ryan Reynolds tarafından canlandırılan ve deyim yerindeyse salonlara bomba gibi düşen Deadpool, X-Men evreninde konumlanan bir hikayeye sahipti. Özellikle (kendi de dahil) karakterlerle dalga geçmesiyle büyük keyif veren bu eğlenceli süper kahraman fütursuzca yaptığı aksiyon dolu hareketler ve kahkaha attıran espriler ile gönüllere taht kurmuştu. Wolverine filmindeki karakterinden oldukça uzak, orijinale sadık bu karakter hem X-Men evreninde hem de kendi yolunda daha çok karşımıza çıkacak.

X-Men yolculuğuna solo filmi ile uğrayan Deadpool sonrasında çizgi roman serisinin en önemli kötü karakterlerinden Apocalypse’i odağına alacak olan yeni X-Men filmi 2016’da seyirci ile buluştu. Fragmanlarda büyük heyecan yaratan filmi sevenler de oldu yetersiz bulanlar da. Seriye taze kanlar da eklenmişti. Game of Thrones ile hayatımıza giren Sophie Turner, serinin önceki filmlerinde Famke Janssen’in canlandırdığı Jean Grey karakterinin gençliğini canlandırıyordu. Bir önceki filmde Quicksilver performansı ile göz dolduran ve oldukça sevilen Evan Peters da karakteri ile dönerken James McAvoy, Michael Fassbender ve Jennifer Lawrence gibi isimler karakterleri ile yeniden yerlerini aldılar. Filmin kötüsü Apocalypse’i ise son dönemin adından sıkça söz ettiren aktörü Oscar Isaac canlandırıyordu.

Logan ile Wolverine Macerası Bitiyor Mu?

Dünyanın ilk mutantı olan ve dünyayı kendi krallığında yeniden şekillendirmek isteyen Apocalypse’i durdurmak için bir araya gelen X-Men karakterlerinin soluk kesen macerasını izledik. Bir önceki film “Geçmiş Günler Gelecek”i aratan, ama çıtayı çok da düşürmeyen filmden sonra gözler Wolverine’in yeni solo filmi Logan’a çevrildi. Son X-Men filminde yer almaması büyük hayal kırıklığı yaratan Hugh Jackman’ın karakteri ziyadesiyle özlenmişti.

Fragmanlarda yakın bir gelecekte geçtiği görülen hikayede dramatik bir yapının hakim olduğu aşikardı. Oldukça merak uyandıran filmde Wolverine karakteri ile son kez beyazperdede yer alacağını açıklayan Hugh Jackman ise sonradan bu karakteri sonsuza kadar oynayabileceğini, çünkü çok sevdiğini belirterek hayranlarının gönlünü ferahlattı. Oldukça merak edilen ve ilk iki solo Wolverine filminin başarısızlığını unutturacak gibi görünen Logan ülkemizde de vizyona girdi. X-Men karakterleri içinde en fazla sevilen ve oyuncusu ile adeta bir olan Wolverine’in X-Men macerası ne olur bilinmez, ancak Logan vizyondayken ve hali hazırda fırsatınız varken kaçırmayın.

Durdurulamaz ve yenilmez sentineller, hem insanlığı hem de mutantları kontrol altına almıştır. Prof. Charles Xavier ve Magneto’nun önderliğindeki X-Men, çareyi geçmişe gidip sentinellerin ilk tohumlarını atan Dr. Trask’in ölümünü engellemekte bulurlar. Bunun için geçmişe gönderilen Wolverine, Raven’i bulup etkisiz hale getirmek için çabalar. Bir yandan geçmişte, bir yandan şimdi de mücadele eden X-Men, geleceklerini sağlama almak için türlü zorluklara göğüs gerer.

Süper kahraman külliyatında en sevdiğim (ya da sevdiklerim mi demeliyim) eser kuşkusuz ki X-Men. Bir kere her şeyden önce birçok süper kahramanın geçit törenini izleyebiliyorsunuz. Hayal dünyanızın kurup kuramayacağı birçok ve farklı güçlere sahip insanlarını güzel bir hediye paketi gibi size sunuyor. X-Men serisine yönetmen olarak el atan Bryan Singer da işin içine yeniden dahil olunca tadından yenmez bir film çıkıyor ortaya. Gerek senaryosu, gerek dozunda aksiyonu ile sinema salonundan çıktıktan sonra filmin tadı seyircinin damağında kalıyor. En büyük kusuru ise Raven’i yakaladıkları andan itibaren, havaalanında geçen ve Xavier ile Raven’in karşılaştıkları anın arasında kalan kısım. Daha hızlı geçilseymiş iyi olurmuş. Zira filmin temposunu bir hayli düşüren sahneler bunlar.

Oyuncu kadrosu için çok söze gerek yok elbet. Hugh Jackman, James McAvoy, Michael Fassbender, Jennifer Lawrence, Ian McKellen, Patrick Stewart, Halle Berry, Nicholas Hoult, Ellen Page, Peter Dinklage, Shawn Ashmore ve Omar Sy gibi önemli isimlerin rol aldığı filmde elbette Hugh Jackman, James McAvoy, Michael Fassbender ve Jennifer Lawrence ipi göğüslüyor. Kısa bir süre önce “Pislik”te oyunculuğunu beğeniyle izlediğimiz McAvoy ve son yılların aranılan oyuncusu Michael Fassbender bu filmin birbiriyle yarışan iki yıldızı. Jennifer Lawrence’da ise maalesef şöyle bir durum var. Son zamanlarda onu Açlık Oyunları’ndaki rolüyle öylesine bağdaştırdık ki, Mystique olarak pek inandırıcı gelmiyor. En azından ben öyle hissediyorum.

X-Men serisinin güçlü halkalarından biri olan “X-Men: Geçmiş Günler Gelecek” aksiyonu yerinde bir seyirlik vaat ediyor. Terminatör’ün senaryosuna benziyor diyenlere aldırmayın. Her filmin tadı ayrı!

Fırat Sayıcı

twitter.com/firatsayici