Filmin konusuna ufak çaplı temas etmek gerekirse; Grey, geçirdiği bir trafik kazası ve akabinde uğradığı saldırı neticesinde hem felç kalır hem de eşi Asha’yı kaybeder. Bunun neticesinde zengin dostu Aaron, Grey’in imdadına yetişir ve vücuduna STEM adındaki bir yapay zekânın zerk edilmesi konusunda yardımcı olur. Nitekim bu yapay zekâ, Grey’in felçli omurgalarını iyileştirerek, onun ayağa kalkmasına ve eşinin intikamı için yeni bir maceraya atılmasına olanak tanıyacaktır. Tabii STEM izin verdiği müddetçe!

Aslına bakılırsa Upgrade ne sunulmayanı vadediyor ne de özgün bir hikâye ile karşımıza geliyor. Ancak filmi özel ve konuşulur kılan yegâne husus, işleniş biçimi. Özellikle stilize aksiyonu ve deneysel tabir edebileceğimiz çekim teknikleriyle tempoyu maksimize eden ve böylelikle izleyicisinin pür dikkat anlatıyı takip etmesine olanak sağlayan yönetmen Leigh Whannell hiç kuşku yok ki filmin en büyük yıldızı. Keza filmin bilimkurgu tarafının da ziyadesiyle desteklenmesi ve bu karanlık dünyanın cazibesi yüksek bir sinematografiyle karşımızda belirmesi, izleyiciye sunulan bu eşsiz tempoyu da daha dişe dokunur bir hale getiriyor.

Distopya soslu yapay zekâ filmleri ile son zamanlarda sıklıkla karşılaşır olduk. Ancak Upgrade’i muadillerinden ayıran, ilgi çekici aksiyonu olduğu kadar, hikâyenin de sürprize gebe yapısı. Evet, film henüz en başında finale dair birtakım ipuçlarını izleyicisine çekinmeden sunuyor. Ancak bunun üzerine, anbean gelişen ters köşeler ile de izleyiciyi anlatıya sıkı sıkıya bağlamayı ihmal etmiyor. Özellikle tasarlanan dünyanın inandırıcılık dozajının doruk noktasında seyretmesi ve karanlığı deyim yerindeyse başrol hüviyetine yerleştirmesi de Upgrade’i sürükleyici hatta amiyane tabirle tadından yenmez bir bilimkurgu hüviyetine büründürüyor.

Pekâlâ, sessiz sedasız çıkagelen ancak vizyona dahi girmeden fazlasıyla konuşulmaya başlayan Upgrade kendi efsanesini yaratıp, kült mertebesine ulaşabilir mi? Esasen film için iddialı yorumlarda bulunmak, çok doğru bir tercih olmasa da, Uprade’nin kendi türü içerisinde hatırı sayılır bir şöhrete ulaşacağı gerçeğini de göz ardı etmemek lazım. Bunun birincil nedeni, filmin 5 milyon dolar gibi mütevazı sayılacak bir bütçeyle çekilmiş olması. Sıfırdan bir dünya yaratan, üstüne üstlük bunu birçok efektle destekleyen bir film için 5 milyon dolar demek, bütçesiz demekle eşdeğer. Bu nedenle filmin yapım ekibinin büyük bir takdiri hak ettiğini dile getirmek lazım. Neticede Hollywood’daki muadilleri 5 milyonun fersah fersah üzerindeki paralara böylesine bir filmin çeyreğini dahi çekemiyor!

Upgrade, sürükleyici bir bilimkurgudan öte, Black Mirror’un izleyicisine vadettiği teknoloji ve insan arasındaki gizemli ilişkinin de orijinal bir eseri. İzleyicisinin hayal gücüne şık dokunuşlar yapan ve yakın bir gelecekte yapay zekânın gelebileceği konumu gözler önüne seren film, üst düzey biçimiyle basit bir hikâye filmi olmaktan çıkıyor. Özellikle hiç beklenmedik anda vuku bulan, deyim yerindeyse kanın gövdeyi götürdüğü ve adrenalin seviyesini doruk noktasına çıkaran aksiyon sekansları filmin en büyük artısı. Tabii yönetmen Leigh Whannell’ın gerilim dozajını bir üst noktaya taşıyan müzik seçimleri de, Upgrade’i özel bir noktada konumlandırmamızın önünü açıyor.

Upgrade’in işleyişini psikolojik-gerilim sınıfına da yerleştirmek mümkün. Her ne kadar karakter derinliği konusunda filmin fazlaca eksikliği olsa da Grey’in STEM ile yaşadığı mücadele ve eşi sonrası içinde bulunduğu travma, ister istemez Upgrade’i farklı bir noktaya ulaştıran detaylar olarak da beliriyor. Esasen bu durum filmi, her ne kadar özgün aksiyon sekanslarına sahip olsa da, basit bir bilimkurgu olmaktan çıkarıyor ve anlatının cazibesini maksimum seviyeye çıkaran yegane husus olarak beliriyor.

Ülkemizde, 31 Ağustos’ta vizyona girecek olan Upgrade, yalnızca bu ayın hatta mevsimin değil, son zamanların en sıkı seyirliklerinden biri. Göze batan bazı eksiklikleri kapı dışarı ettiğimizde ve bu büyüleyici tempoya kendimizi bıraktığımızda, benzersiz bir tat alacağımız su götürmez bir gerçek. Teknolojinin, yakın bir gelecekte gelebileceği noktayı çarpıcı bir şekilde ele alan, psikolojiden had safhada beslenen, bunu yaparken rahatsız edicilik dozajını üst seviyelere çıkaran aksiyon sekanslarıyla bezeli Upgrade, belki fazlaca ses getiren bir film olmayacak ama türün meraklıları için, küçük çaplı bir efsane olarak anılacaktır. Eğer ki, beyaz perdede sıkı bir serüvene tanıklık etmek ve maceradan maceraya sürüklenmek istiyorsanız, kendinize bir iyilik yapın ve Upgrade’i kaçırmayın!

Sinemada en sevdiğim tür olan bilimkurgunun son yıllarda bir düşüş içinde olduğunu düşündüm hep. Tabii bunun en büyük sebebi bilimkurgu üzerindeki resimli roman karakterlerinin kurduğu baskıydı.

Etraf Avengerslar, Batmanler ve Süpermenlerden geçilmezken bilimkurgunun o kendine has devrimci ve karanlık yüzünün yok olmaya başladığını söylemek mümkün. Tabii süper kahraman filmlerinin baskısı altındaki yeni nesillerin de bilimkurgunun gerçek değerlerinden uzaklaştığını söyleyebiliriz.

Zaten beni en çok korkutan da bilimkurgu izleyicisinin yaşadığı bu değişim. Sinemanın en verimli ve gerçek hayat üzerine en dikkate değer mesajlarını veren bu tür, izleyicisini kaybederse son dönemlerde her konuda yaşadığımız yozlaşma illetinden kurtulamaz. Neyse ki bu tehlikelere rağmen bilimkurgu türü iki konuda toplumun gerçekliğini yakalayabiliyor ve çarpıcı öngörüler üretebiliyor.

Bu konulardan bir tanesi olan uzay araştırmaları ve uzayda kurulacak yaşam hakkında önemli filmler seyrediyoruz. Mesela Martian-Marslı ve Gravity-Yerçekimi… Bir de yapay zeka filmleri var. Bunlara örnek olarak Her, Matrix ve Ex Machine’i verebiliriz. Bu hafta vizyona giren Upgrade filmini de son dönemde üretilen önemli yapay zeka filmlerinin arasına yazıyorum. Konusunu kısaca anlatayım, filmin geçtiği zamanda toplum daha fazla yapay zekaya bağımlı hale gelmiştir.

Zengin sınıfın arabaları artık bilgisayarlar tarafından kontrol edilir. İnsanlar arabalarını kullanmazlar. Veya evlerine girer girmez evdeki eksikleri sıralayan bir robota sahiptirler. Eğer evde mesela yumurta eksikse evin bilgisayarı bunu size söyler ve isteğiniz doğrultusunda sipariş edebilir. Böyle bir zamanda kahramanımız Gray bu döneme çok da uyum sağlayamamıştır. Hala klasik arabaların motorlarını tamir ederek hayatını devam ettirmeye çalışır, ayrıca son model bilgisayarlı arabalardan da nefret eder. Karısı ise yapay zekayı daha da ileri taşımak isteyen büyük bir şirketin çalışanıdır. Bu ikili bir gün yolda giderken son model yapay zekalı arabaları kaza yapar. Kazanın şaşkınlığı içindeki çift birden ortaya çıkan çete tarafından saldırıya uğrar.

Grey’in eşini öldüren saldırganlar Grey’i de boynundan aşağısı felç olacak şekilde yaralarlar. Grey tedavi sonrası hayata küser. Artık intiharı düşünürken daha önce tanıdığı milyarder bir araştırmacı olan Eron’dan bir teklif alır. Eron gizlice geliştirdiği bir çip sayesinde Grey’in bütün dertlerinin son bulacağını söyler. Grey bunu kabul eder. Başlarda gerçekten de Grey yürüyebilmeye ve hatta öncesinden çok daha seri hareket edebilmeye başlar. Bu değişimle birlikte Grey karısını öldürenlerin peşine düşer. Saldırganlara yaklaştıkça olayın sadece adi bir suç olmadığını anlar. İşin içinde başka komplolar vardır…

Filmin yönetmeni ve senaristi Leigh Whannell öyle bir iş çıkarmış ki çok da uzak bir geleceği hayal etmemiş. Aslında günümüzde bile temeli atılmış olan bilimsel ilerlemeler üzerine kurmuş senaryosunu. Böyle olunca da hem filmin ve öykünün gerçekliği artmış, hem de gelecek için verdiği mesajlar daha dikkate değer olmuş. Bu arada film Leigh Whannell’in ikinci yönetmenlik denemesi. Oyuncu ve senarist olarak birçok işi olan Whannell ikinci yönetmenlik denemesinde bu kadar başarılı bir iş çıkartarak büyük sürpriz yapıyor. Yapay zeka filmlerinin, robot askerleri, insan zihninin matrixe hapsolması, bedenimizin kırılganlıklarının bilgisayar destekli tedavilerinin geldiği nokta ve tabii tüketim toplumunun bilgisayarlara daha fazla ihtiyaç duyması filmin öyküsünün içinde bize alt metinler olarak veriliyor. Kısacası Upgrade son dönemde seyrettiğim en iyi bilimkurgulardan. Size iyi seyirler…

FİLMİN KÜNYESİ

Yönetmen: Leigh Whannell

Senarist: Leigh Whannell

Oynayanlar: Logan Marshall-Green, Betty Gabriel, Harrison Gilbertson

Yapım: 2018, Avusturalya, 100 Dak.