Yeni dönem de yeniliklerle gelecek. Birçok anı bırakacak geleceğe.

Tam da bu günlerde bizi okul sıralarına geri götüren, düşündüren, eğlendiren filmleri hatırlayalım istedim.

Hababam Sınıfı serisi (1975-1981)

Kemal Sunal, Tarık Akan, Halit Akçatepe, Münir Özkul, Adile Naşit gibi ustaların rol aldığı, Rıfat Ilgaz’ın romanından Ertem Eğilmez’in yönetmenliğinde uyarlanan yeşilçamın efsane serisi… Hababam Sınıfı (1975), Hababam Sınıfı Sınıfta Kaldı (1975), Hababam Sınıfı Uyanıyor (1976), Hababam Sınıfı Tatilde (1976), Hababam Sınıfı Dokuz Doğuruyor (1978), Hababam Sınıfı Güle Güle (1981) filmlerinde Özel Çamlıca Lisesi’nin farklı karakterdeki öğrencilerinin Mahmut Hoca ile imtihanı hiç bitmiyor. Yeri geldiğinde yardımlaşmayı, çokça birlik ve aile olmayı öğreten, güldürürken ağlatan, ağlatırken güldüren serinin değeri her geçen gün artarak devam ediyor.

Ölü Ozanlar Derneği (1989)

Öğrencileri için oldukça sıkıcı bir yer olan 1950’lerin Welton Akademisi’nde her şey İngilizce öğretmeni John Keating’in (Robin Williams) gelmesiyle değişiyor. Kalıplaşmış düşüncelerden öğrencilerini uzak tutmak isteyen ve onlara hayatı dolu dolu yaşamaları konusunda tavsiyeler veren Keating’in yaptıkları, haliyle disiplinli okul yönetiminin hoşuna gitmiyor. Okul yönetimi öğretmeni okuldan uzaklaştırmaya karar verdiğinde karşısında artık geleceğe dair daha özgür hayalleri olan öğrencileri buluyor. Öğrenciler, öğretmenlerini savunmak için harekete geçmekten korkmuyor.

3 İdiots (2009)

Hint sineması Bollywood’un en ünlü aktörü Aamir Khan’ın başrolünde olduğu ve mühendislik üniversitesinde okuyan üç öğrencinin dostlukları ile hayatlarının anlatıldığı film, aynı zamanda eğitim sistemini ciddi anlamda eleştiriyor. Bollywood sinemasının uluslararası alanda da tanınmasını sağlayan yapım, Hint sinemasına çok hayran kazandırdı. Aamir Khan’ın filmde üniversite öğrencisini canlandırırken gerçekte 44 yaşında olması da ayrıca ilginç bir not.

Yerdeki Yıldızlar (2007)

Filmin yapımcılığını, yönetmenliğini ve başrol oyunculuğunu Aamir Khan üstleniyor. Anlatacakları hikayeye çok inanan Khan, birçok olumsuz duruma karşı her şeyle tek tek ilgilenip filmin tamamlanmasını sağladı. Disleksi rahatsızlığı olan Ishaan Awasthi (Darsheel Safary), çevresi ve ailesi tarafından tembel, geri zekalı olarak görülüp yatılı okula veriliyor. Burada hayatını değiştirecek olan resim öğretmeni Ram Shankar Nikmbh (Aamir Khan) ile tanışır. Öğrencisinin yeteneğini keşfeden Ram, bunu herkesin görmesini sağlıyor. Film, IMDB’nin ‘En İyi 250 Film’ listesinde yer alıyor.

Sınav (2006)

Mert (İsmail Hacıoğlu), Sinan (Yağmur Atacan), Gamze (Rüya Önal), Kaan (Caner Özyurtlu) ve Uluç (Volkan Demirok) adlı öğrencilerin ÖSS sorularını çalmaya çalışmasını anlatan yapım, sınavlara bağlı eğitim sistemini eleştiriyor. Maddi sorunlar, aile baskısı, gelecek kaygısı, sınav depresyonunun yanı sıra okul temposuna da ayak uydurmaya çalışan gençler gençliklerini yaşamaya fırsat bulamıyorlar.

Harry Potter serisi (2001-2011)

1. K. Rowling’in kitaplarından uyarlanan; Harry Potter ve Felsefe Taşı, Harry Potter ve Sırlar Odası, Harry Potter ve Azkaban Tutsağı, Harry Potter ve Ateş Kadehi, Harry Potter ve Zümrüdüanka Yoldaşlığı, Harry Potter ve Melez Prens, Harry Potter ve Ölüm Yadigarları (2 bölüm) olmak üzere toplam 8 filmden oluşan seri her yaştan insanın dikkatini çekti. Anne ve babasını kaybettikten sonra teyzesi ve eniştesi ile yaşayan Harry, Hogwarts Cadılık ve büyücülük Okulu’na kabul edildiğini öğrenince büyücü olduğunu anlıyor ve macera başlıyor.

Kahvaltı Kulübü (1985)

Bir sarışın, bir anarşist, bir inek, bir sporcu ve bir entel… Yaptıkları nedeniyle cezalandırılan beş lise öğrencisi, bir Cumartesi gününü okulun kütüphanesinde birlikte geçirmek zorunda kalıyor. Beklemedikleri kadar ilginç bir gün geçiren öğrenciler, bir yandan cezalarını çekerken bir yandan da hem kendilerini keşfediyorlar hem de birbirilerini… Tanıdıkça da birçok ortak yönleri olduklarını anlıyorlar.

Can Dostum (1997)

Bir okulda hademelik yapan Will (Matt Damon) ve okul profesörlerinden Sean’ın (Robin Williams) müthiş dostluğunu anlatan yapım, anlatımıyla adeta zamanı durduruyor. Fotoğrafik hafızaya sahip olan ve profesörlerin çözmekte zorlandığı problemleri bile çözebilen Will, aynı zamanda karıştığı sokak kavgaları nedeniyle zor günler geçiriyor. Cezaevine düşmemek için profesör Sean ile anlaşma yapmak zorunda kalıyor. Bu anlaşma büyük bir dostluğun da başlangıcı oluyor.

Saksı Olmanın Faydaları (2013)

Logan Lerman (Charlie), Emma Watson (Sam) ve Ezra Miller’ın (Patrick) etkileyici uyumu, filmi ‘Her zaman izlenebilecekler’ listesine yazdırıyor. Liseye yeni başlayan Charlie’nin kendi tercihiyle köşede kalma ama aynı zamanda onu anlayabilecek arkadaşlar edinme çabası herkesin kendinden bir şeyler bulmasını sağlıyor. Sam ve Patrick ile tanışınca yeni bir hayata başlayan Charlie, bir yandan aşkı çözmeye çalışırken diğer yandan da derinlerde saklanan çocukluk travmalarıyla baş etmek zorunda kalıyor.

Eğer dönemimizde hala Türk filmleri yabancı filmlerden daha çok seyrediliyor diye övünüyorsak bunu Halit Akçatepe gibi ustalara borçluyuz. Akçatepe öyle bir isim ki onun meslek hayatı neredeyse Türk sinemasının bütün dönemlerini kapsıyor. 1938 doğumlu olan Akçatepe daha 5 yaşındayken kamera karşısına geçmiş. Ondan sonra da bir daha mesleği bırakmamış. Düşünün şu an ismini saydığımız bütün ünlü Türk aktörlerinin Halit Akçatepe ile filmleri var. Zaten bizim sinemamızı yükselten, jönler ve aktristlerden çok yan karakterler veya karakter oyuncuları diyebiliriz. Halit Akçatepe özellikle 1960’ların sonuyla 1970’lerde izleyicinin gönlünü çalan, yüreğini ısıtan ve yüzüne bir gülümseme konduran rollerle karşımıza çıktı. Zeki Alasya, Metin Akpınar, Kemal Sunal, Şener Şen, Adile Naşit, Münik Özkul, Tarık Akan ve daha sayamayacağımız birçok isimle beraber evlerimize konuk oldu , hayal dünyamıza renk kattı. O sadece güldüren bir isim değildi, filmlerinde yüreğimizi burkan bir çok da sahne vardı. Zaten Yeşilçam’ın komedisi bugünkü gibi bir komedi değildir. Daha dramatik, sosyal mesajı olan, insanı düşündüren ve duygulandıran bir komediydi. Halit Akçatepe de o kendine has naif ve duygulu performanslarıyla o dönemin bu önemli türünün yaratıcılarındandı. Birçok yönetmen gibi Ertem Eğilmez de onun bu yönünü görmüş ki, Hababam Sınıfı’nın önemli karakterlerinden Güdük Necmi’yi onun ellerine emanet etmişti. Çok farklı karakterlere büründü, Tarkan Güçlü Kahraman Kolsuz Kahramana Karşı filminde Kulke gibi çizgi dışı karakterleri de canlandırdı. Özel hayatında iki kere evlenmiş ve üç kız çocuğu babası olan Akçatepe bayin damarlarındaki bir tıkanma yüzünden felç geçirmiş ve hastaneye kaldırılmıştı. Ne yazık ki iyi haber alamadık. Çok eski bir dostu, hayallerimizi renklendiren bir ağabeyi daha kaybettik. 2007 yılında Fenerbahçe’nin yüzüncü yıl şampiyonluğunda tribünde hep beraber kutlama yaptığımız Hababam Sınıfı kadrosunun içinde Halit Akçatepe de yer alıyordu. Çok sıkı Fenerli olduğunu bildiğimiz Halit Akçatepe’yi o günkü gibi bütün tribünler şu tezahüratı yaparak uğurluyoruz, “Hababam Güm Güm Güm’.

İnternet üzerinden oylanan 300 film arasından, Metin Erksan’ın yönettiği Susuz Yaz 22 bin 582 oy ile ilk sırada yer aldı. İlk ona giren diğer filmler şöyle: Hababam Sınıfı (19.890), Babam ve Oğlum (12.926), Eşkıya (12.876), Canım Kardeşim (8.825), Selvi Boylum Al Yazmalım (7.684), Züğürt Ağa (6.478), Yol (5.234), Vizontele (4.925), Bir Zamanlar Anadolu’da (4.915).

Binlerce insan oy vermiş, katılımın yüksek olmasına sevindim, ayrıca liste beni şaşırtmadı. Olayı eş-dost kollayan, bir tür sinematik mafyalaşma eğiliminde olan 3-5 kişinin insafına bırakmayınca hep böyle sonuçlar çıkacak. Gönül isterdi ki ilk 10 içinde Muhsin Bey de olsun ama ne yapalım!

Listeyi filmler üzerinden değil de, sinemacılar üzerinden yapınca da ortaya şu sonuç çıkıyor: Metin Erksan, Ertem Eğilmez, Çağan Irmak, Yavuz Turgul, Atıf Yılmaz, Nesli Çölgeçen, Şerif Gören, Yılmaz Erdoğan ve Nuri Bilge Ceylan… Hayret, adını anmamaya, sinema okullarında öğretmemeye yemin etsek de… Ne kadar da Yeşilçam kokuyor bu liste!

Türkiyeli seyircinin Türk Sinemasından anladığı şey belli; ulusal sinema anlayışından yola çıkarak yapılmış toplumcu sanat örneklerini çok seviyor, bağrına basıyor, anılarının en kıymetli yerinde saklıyor. Bu arada, “ulusal sinema” deyince ne kastettiğimi anlamanız için de biraz gerilere, ulusal sinema – Sinematek kavgası günlerine dönmemiz lazım ama bir yazıda bitmez. Meraklandırıp bırakıyorum, içinizde sinema aşkı varsa araştırırsınız.

“Hadi Susuz Yaz’ı anladık, Hababam Sınıfı’na ne oluyor?” diyenlerdenseniz, siz de Hababam Sınıfı’nın bir grup haylaz öğrencinin komiklikler yaptığı bir skeç filmi gibi görüyorsunuz demektir; öyledir de ama çok daha fazlası vardır. Jean Vigo’nun Fransa’da 1946’ya kadar yasaklanmış olan ünlü Zéro de conduite (1933) filminin ruhunu taşır, hatta Ertem Eğilmez bir sahnede (Okuldan öğretmenle çıkıp maça kaçma) ustaya selamını gönderir. Bir “otoriteye isyan” filmidir Hababam Sınıfı ve öğrencileri hapislerde çürüyen 2014 Türkiye’sinde kimsenin aklına bir öğrenci filmi çekmek gelmemektedir. Sebebi belli, bakanlık böyle bir senaryoyu fonlamaz! Bağışlayın ama bağımsız sinema mı yapıyorum demiştiniz?

Neyse, biz dönelim Metin Erksan’a, Radikal’in attığı başlıkla “Karamanlı huysuz ihtiyar”a…

İnternete girip bakanlığın sitesindeki listeyi oylayan sinemasever insanları hakir gören çıkacak mı diye bekliyorum, ben beklerken de Türkiye Metin Erksan’ı yeniden keşfediyor. Öteki Sinema’da yayınladığımız Metin Erksan yazıları her zamankinden fazla okunuyor.

Bakın, bu bir iddia değil, tespit… Bu topraklarda “yönetmen sineması” diye bir şey varsa, bunu başlatan isim Metin Erksan’dır. Filmlerini bir kez daha izleyin lütfen… Susuz Yaz, bildiğin Full HD olarak, Youtube’da var, İntikam Meleği’ni, Sevmek Zamanı’nı DVD olarak bulmak mümkün. TRT için çektiği 30 dakikalık filmleri de yine Youtube’da bulursunuz. Piyasa filmlerinde bile ortaya ne kadar farklı işler çıkardığını görün ve şapka çıkarın! Sinema okullarının önüne heykelleri dikilecek, adına ödül verilecek, festival düzenlenecek kadar ulu bir sinemacıdır Metin Erksan…

Peki, öldüğünde ne oldu?

Eylül 2012, Adana Altın Koza Film Festivali ödül törenindeyim, Metin Erksan’ı kaybedeli daha bir buçuk ay geçmiş, o yıl Seyfi Teoman’ı da bir motosiklet kazasında kaybetmişiz, sinemamız adına acı kayıplar…

Sahneye ödül almak için çıkan herkes Seyfi’yi anıyor, ödülünü ona ithaf ediyor. Erden Kral hariç kimsenin aklına onunla birlikte Metin Erksan’ı da onurlandırmak gelmiyor. Erksan, öylesine biri değil ki, Kuyu filmi ilk Altın Koza’da (1969) “en iyi film” seçilmiş, en güzel anılacağı yerdeyiz. Seyfi derken bir de Metin demek çok mu zordu bilemedim. Ölmemiş ve hatta yokmuş gibi davranıyorlardı. Bunlar, bu ülkenin önemli, umut veren sinemacılarıydı. Anladım ki, kazananın belli olduğu o kavga hala sürüyor. Yeni-bağımsız sinemacılar, Metin Erksan’ın “Ulusal Sinema” yapma fikirlerine kıymet vermediler, ondan hiçbir zaman feyz almadılar, almayacaklar.

Bana göre filmlerin sahibi eleştirmenler değil seyircidir, salonu dolduran insanlardır. Gün gelir, birileri sinema entelijansiyasına değil de, “Türk filmi izlemek için” sinemaya giden halka “sinemamızın en büyük filmi hangisi?” diye sorar, işte o zaman, kral gelir tahtına oturur.

Buradan çıkarılacak dersler var. Yaptığınız filmler, o mevsimde, o festivalde değil her zaman kıymetli olsun istiyorsanız, toplumcu sanat denen şeye biraz ilgi gösterin, kafa yorun genç arkadaşlar… Başka sanat formlarını bilmem ama kitlenin takip ettiği bir sanatın, kitlenin sorunlarına duyarsızlaşarak değerlenmesi düşünülemez. Sinema toplumcu sanattır, bakmayın suyun yolunu değiştirmek isteyenlere, satmayın kendinizi galvanizle boyanmış heykelciklere…

Evet, Susuz Yaz gerçekten de Türk sinemasının en büyük filmidir. Yapıldığından bu yana geçen 51 yılda anlamı-önemi eksilmemiş, artmıştır. Sinema bir sanatsa, Susuz Yaz gerçek bir sanat eseri…

MURAT TOLGA ŞEN / murattolga@gmail.com