2016’ya damgasını vuran bilim kurgu filmi ise Denis Villeneuve’un yönettiği Arrival oldu. Seveni kadar sevmeyeni de olan yapım 8 dalda Oscar’a aday gösterildi ve “en iyi ses kurgusu” dalında ödülün sahibi oldu. 2017’ye damgasını vuracak olan bilim kurgunun ise kuşkusuz yine Villeneuve’un yönettiği Blade Runner 2049 olacağı bir gerçek. Yeni Blade Runner filmi gelene kadar yine bazı bilim kurgu filmleri izlemeye devam edeceğiz vizyonda. Ocak ayında izlediğimiz Morten Tyldum yönetimindeki Passengers, Jennifer Lawrence ve Chris Pratt’la iddiasına rağmen genel olarak hayal kırıklığı yaratmasına rağmen iki dalda Oscar adaylığı kazanmıştı. Şubat ayında izlediğimiz Resident Evil serisinin son filmi Resident Evil: The Final Chapter da zaten iyice “trash film” seviyesine gerileyen yapısıyla seriyi sona erdirdi. Mart ayında vizyona girecek, yılın ikinci iddialı bilim kurgu filmi ise Daniel Espinosa’nın yönettiği, Ryan Reynolds, Jake Gyllenhaal ve Rebecca Ferguson’un oynadığı “Life”.

Life’ın 24 Mart’ta ülkemizde vizyona girecek olması sebebiyle 2010’dan bu yana son 7 yılda en çok öne çıkan 7 bilim kurgu filmini hatırlamakta fayda var.

Inception (2010)

Batman Begins’in üzerine The Prestige gibi unutulmaz bir film, onun üzerine ise The Dark Knight gibi kariyerinde zirve sayılan bir filme atan Nolan, The Dark Knight’ı bile geride bırakacak bir başyapıta imza atınca başarı katsayısını adeta doruk noktasına çıkarmayı başardı. Nolan’ın kariyerinin en iyi filmi olan Inception, Memento’nun “bellek” üzerine kurulu olan yapısını “rüya içinde rüya” şeklinde katman katman tasarlıyor ve bilinçaltının derinliklerine yolculuk yaparak 2000’lerin Matrix’i olmayı başarıyordu. Matrix’teki “sanal – gerçek” ikilemini burada “rüya – gerçek” ikilemine transfer eden ve “lucid dreaming” tekniğini odak noktasına alarak rüya – bilinçaltı kavramlarını sorgulamaya açan Nolan, rüya casusluğu, rüya hırsızlığı, rüya inşaati gibi farklı konseptlere kapı açtı ve özellikle son 45 dakikasında tavan yapan, benzersiz bir iç içe geçmiş kurgusal zincir yarattı.

Bütçe: 160 milyon dolar, Toplam Gişe: 825 milyon dolar

Cloud Atlas (2012)

Wachowski kardeşlerin yanlarına Alman yönetmen Tom Tykwer’ı da alarak yönettikleri Cloud Atlas, antolojik filmmiş gibi görünüp, antolojik filmlerden farklı olarak geniş çaplı bir “bulut atlası” çerçevesinde tüm hikayelerini ve karakterlerini ortak bir paydada birleştiriyor ve bunu “destansı bir blockbuster” içerisine yerleştirerek başlı başına riskli, çılgın ve cesur bir proje olmayı başarıyor. David Mitchell’in sinemaya uyarlanması oldukça zor görünen romanından uyarlanan film, reenkarnasyon ve insanoğlunun varoluşu ekseninde bir paralel evren bilim kurgusu tasarlıyor, bu türün en başarılı örneklerinden üç katmanlı The Fountain’in sanatsal yapısını altı katmana yayarak görsel ve kurgusal açıdan amacına başarılı bir şekilde ulaşıyor.

Bütçe: 102 milyon dolar, Toplam Gişe: 130 milyon dolar

Gravity (2013)

Filmin çekilmesinin 4,5 yıl, senaryosunun yazılmasının ise sadece 3 hafta sürdüğünü söyleyen Cuaron, 7 yıllık aradan sonra tekrar modern bir bilimkurgu başyapıtı beklentisi yaratmıştı. Hem popüler hem arthouse sinema seven izleyiciden, hem de sinema eleştirmenlerinden büyük övgüler almasıyla yaratmış olduğu yüksek beklentiyi karşıladı. Yerçekimi’ni, Stanley Kubrick’in “2001: Bir Uzay Macerası” ile karşılaştıranlar olmasına rağmen Cuaron, bunu doğru bulmadığını “2001: Bir Uzay Macerası, varoluşsal felsefi bir eser, Yerçekimi ise düşüncelerle dolu bir eğlence treni” diyerek dile getirdi. Emmanuel Lubezki’nin muazzam görüntü yönetimi filmin her karesinde kendini hissettirirken, açılıştaki 17 dakika uzunluğunda plan-sekans sahnesi ise sinefillerin gönlünde taht kurdu.

Bütçe: 100 milyon dolar, Toplam Gişe: 723 milyon dolar

Her (2013)

Spike Jonze’un bir insanla bir işletim sistemi arasında aşkın mümkün olup olmadığını sorguladığı distopik filmi Her, olağan dışı gözüken bir hikayeyi son derece inandırıcı bir senaryoyla gerçekçi kılmayı başarıyor ve retro sanat yönetimiyle öne çıkarak görsel açıdan da cezbedici bir atmosfer yaratıyordu. 2001: A Space Odyssey’de Dave Bowman ve HAL arasındaki ilişkinin farklı ve daha inandırıcı bir varyasyonu olarak tanımlayabileceğimiz Theodore – Samantha ikilisi, izleyiciyi iletişimsizlikten beslenen bir teknoloji – aşk ikilemine davet ediyor, Joaquin Phoenix muhteşem performansıyla, Scarlett Johansson ise fiziksel olarak gözükmeyip sadece sesiyle karaktere dönüşebilme becerisiyle sinema tarihinin unutulmazları arasına adını yazdırıyordu.

Bütçe: 23 milyon dolar, Toplam Gişe: 47 milyon dolar

Interstellar (2014)

Christopher Nolan, bilimsel metotları, fiziksel teorileri ve düşünsel yapıyı birleştirerek paralel evren, kuantum fiziği, zaman kayması, beşinci boyut, solucan deliği ve yerçekimi gibi kavramlar üzerinden destansı bir uzay yolculuğu hikayesi tasarlıyor. Nolan’ın en duygusal filmi olarak nitelendirebileceğimiz Interstellar, bu duygusallığını da büyük oranda baba – kız arasındaki dramatik omurgadan ve Hans Zimmer’ın adeta filmin duygusuna yeni bir boyut kazandıran etkileyicilikteki müziklerinden alıyor. Nolan filmlerinin vazgeçilmezi olan “bellek – kurgu ilişkisi” özellikle ‘beşinci boyut’ sekansında kendini gösterirken, Zimmer’ın müzikleri eşliğinde hipnotik bir etki yaratıyor. Duygusal derinliğiyle Spielberg’in Artificial Intelligence’ının etkisini yakalarken, düşünsel yapısıyla ve uzay gerçekliği konusundaki teorileriyle Kubrick’in başyapıtı 2001: A Space Odyssey ile aynı kanaldan gidiyor.

Bütçe: 165 milyon dolar, Toplam Gişe: 675 milyon dolar

The Martian (2015)

Ridley Scott’un Andy Weir’in romanından uyarladığı ve NASA’nın destek verdiği yeni bilim kurgusu The Martian, hem uzun zamandır filmlerinde hayal kırıklığı yaratan Scott’un geri dönüşü niteliği taşıyor hem de günümüz bilim kurguları içerisinde genel izleyici kitlesini dünyasına en kolay çekebilen bilim kurgular arasına adını yazdırıyor. Scott, umut aşılayan yapısıyla, başından sonuna kadar esprilerin eksik olmadığı hikayesini bir an olsun dağıtmayan çizgisiyle, fedakarlık ve çevrecilik dolu mesajlarıyla eğlenceli bir hayatta kalma hikayesi yaratmayı başarırken, Matt Damon’a eşlik eden Jessica Chastain, Jeff Daniels, Chiwetel Ejiofor, Kate Mara, Sean Bean, Kristen Wiig, Michael Pena gibi oyuncularla dolu renkli kadrosu da seyir zevkini artırıyor.

Bütçe: 108 milyon dolar, Toplam Gişe: 630 milyon dolar

Arrival (2016)

Villeneuve’un 2017 sonlarında vizyona girecek olan “Blade Runner 2049” filminin öncesinde bilim kurgu türünde yetkinliğini sergilediği Arrival, 50 milyon dolar gibi yüksek bir bütçeye sahip olmasına rağmen alışıldık bilimkurgu filmlerinin temel yapısının aksine son derece özgün bir sinemasal deneyim ortaya koyuyor. Uzaylıların dünyayı ziyaretine Sapir-Whorf hipotezi üzerinden dilbilimsel bir yaklaşım uygulayan Villeneuve’un filminde yeşil uzaylılar, kahraman Amerikalılar ve aksiyon sekansları yok. Aksine temeline dili alarak düşünce, algı, başlangıç, son, yaşam ve hafıza üzerine, insana dair bir hikayesi var. Bunu yaparken de atmosfer yaratma yetkinliğiyle Fincher’ı, kurgu numaralarıyla Nolan’ı, felsefik yoğunluğuyla Aronofsky’i, açılış ve kapanış sekanslarıyla Malick’i ve konseptiyle Spielberg’i anımsatan bir Villeneuve rejisi var karşımızda. Johann Johansson’un güçlü besteleriyle her saniye diken üstünde bir gerilim yaşatırken Arthur C. Clarke’ın Çocukluğun Sonu romanını hatırlatan duygusuyla da gözlerimizden iki damla yaş süzülmesine sebebiyet veren Arrival, 21. yüzyılın en güçlü bilimkurgu filmlerinden olarak hatırlanacak.

Bütçe: 47 milyon dolar, Toplam Gişe: 197 milyon dolar

Halil İbrahim Sağlam

Bugüne kadar tek mekanlı filmler hakkında yapılan dosyalara baktığımızda bu düşünceyi olabildiğince genelleştirmeye gidip kantarın topuzunu kaçıran filmlerle karşılaşmamız ya da “tek mekanlı film” algısının yanlış lanse ettirildiğiyle karşılaşmamız mümkün. Örneğin, uzayda geçiyor diye Gravity (2013)’i, gemide geçiyor diye Das Boot (1982)’u, trende geçiyor diye Strangers on a Train (1951)’i, denizde geçiyor diye Open Water (2003)’ı bu dosyaya dahil etmek mantıksız olacaktır, çünkü aslında bunların hiçbiri tek mekan olmadığı gibi, tek mekanın mantığına da aykırıdır ve tek mekan olma amacı gütmemektedir.

Süresi boyunca bulunduğu mekanın içinden neredeyse hiç çıkmadan (küçük istisnalar hariç) mekanı adeta ayrı bir karaktere dönüştüren filmler, bütçesizlikten ziyade tek mekan aşkıyla yapılmış filmlerdir. Ülkemizde Mayıs ayı içerisinde vizyona giren Mavi Adam ve Haziran ayında vizyona girecek olan Locke filmleri ise sinema tarihinde çok az sayıda bulunan %100’ü tek mekanda geçen, başka herhangi bir yere plan dahi kesmeyen filmler arasında yer alarak sevindirdi. Bu iki filmin gelmesiyle birlikte iyi film, kötü film ayrımı yapmadan ve “sinema tarihinin en iyi tek mekan filmleri bunlardır” gibi bir iddiası kesinlikle olmayan, en az %90’ı, en fazla ise %100’ü gerçek anlamda tek mekanda geçen filmlere bir göz atalım.

Rope (1948)

Hitchcock filmografisinin en özel eserlerinden biri olan Rope, 80 dakika boyunca tek plan hissiyatı yaratan film hileleriyle beraber bir evin içinde geçiyor. Zekalarını kanıtlamak için evde cinayet işleyip ceset evin içindeyken arkadaşlarını partiye davet eden iki adamın özgüvenleri ve meydan okumaları ekseninde geçen film, tıpkı adı gibi birbirine iple bağlı gibi gözüken çekim tekniği ve olaylar silsilesiyle tek mekan filmler arasında en özgün işlerden birine dönüşüyor.

12 Angry Men (1957)

Sidney Lumet’in 1957 tarihli başyapıtı 12 Kızgın Adam, sinema tarihine damga vurmasının yanı sıra “tek mekan” denildiğinde akla ilk gelen örneklerdendir. Sinemasallaştırılması ve inandırıcılık sağlanması çok zor bir konuya el atan film, bir insanın karşıt düşüncedeki 11 kişiyi saniye saniye hem mimiklerle, hem tezlerle kendi inandığı şeye ikna edebileceğini tek bir oda içerisinde gösteriyor. Mahkeme içinde ve dışında küçük sahneleri olsa da olay örgüsünün tamamını oda içinde sağlıyor.

Sleuth (1972 – 2007)

Joseph L. Mankiewicz’in ölmeden önce yönettiği son film olan Sleuth, tamamı bir evde geçen yapısıyla tek mekan olgusuna en uygun filmlerden biri. Karısının sevgilisini evine davet eden yaşlı bir adam, gerilimlerle dolu bir oyun oynamaya başlar. Tiyatro etkisini sonuna kadar hissettiğimiz, sürekli tarafların birbirlerine karşı üstünlüklerinin değiştiği, adeta bir otorite savaşına dönüşen bir oyun. Laurence Olivier ile Michael Caine’in karşılıklı döktürdüğü kompozisyonları ise hafızamızda hala tazedir. Renk skalası açısından daha stilize bir işçiliğe sahip olan Kenneth Branagh imzalı Sleuth ise, orijinal filmin yapısını sonuna dek korumasıyla ve ilk filmde genç adamı oynayan Michael Caine’in yıllar sonra yaşlı adamı canlandırması açısından benzersiz bir işe dönüşüyor.

Biri ve Diğerleri (1987)

Türk sineması için değeri bilinememiş bir hazine niteliği taşıyan Tunç Başaran filmi, açılış sahnesi ve zamandan mekandan bağımsız sürreal bilinçaltı sahneleri haricinde tamamen bir barın içinde geçiyor. Yağmurun hiç durmadığı gecede bara sığınan bir adamın hayallerindeki kadını beklemesini anlatan film, gerçekle sürreal arası bir düş, yağmurlu gecenin hüzünlendirdiği bir şiir, aşka ve yalnızlığa dair türlü felsefelerin döndüğü bir insan panoraması gibi adeta. Aytaç Arman ve Meral Oğuz’un kimyası bir daha hiç silinmemek üzere hafızalarımıza kazındı.

Tape (2001)

Konuşkan filmler çekmeyi seven yönetmenlerden Richard Linklater’ın yönettiği film, 86 dakikalık süresi boyunca bir otelin 19 numaralı odasında üç kişi arasında geçiyor. Eski lise arkadaşları olan uyuşturucu satıcısı Vince ile belgesel yapımcısı Jon’un geçmiş günleri yad etmesi ekseninde ilerleyen film, Jon’un, Vince’ın eski kız arkadaşı Amy’e tecavüz etme olasılığını itiraf etmesiyle bambaşka bir yapıya bürünür. Dijital kamerayla çekilip klostrofobi hissini sonuna kadar hissettiğimiz film, anlatılan hikayelerin gerçek mi kurgu mu olduğunu sürekli düşündüğümüz, senaryosu güçlü bir tek mekan filmi

Russian Ark (2002)

Aleksandr Sokurov’un sinema tarihine armağanı niteliğindeki Rus Hazine Sandığı, eksenine Rusya Devlet Hermitaj Müzesi’ni alarak Rusya’nın 200 yıllık kültür sanat tarihinin odaları arasında müziklerle, resimlerle, danslarla, mimariyle beraber rüya gibi bir gezintiye çıkarıyor izleyiciyi. 99 dakika boyunca tek plan olan ve dördüncü çekimde başarıya ulaşılan film, hem dosyanın adına uygun olarak mekanıyla akılda kalıyor hem de 2000 kişilik figürasyon kadrosuyla tek plan filmler içerisinde akıl almaz bir başarıya imza atıyor.

El Metodo (2005)

Marcelo Pineyro’nin yönettiği, Eduardo Noriega’nın başrolde yer aldığı El Metodo, sokaklar IMF protestolarıyla savaş alanına dönmüşken yüksek gökdelenlerin birindeki ofiste yapılmakta olan iş görüşmesine odaklanıyor. Açılış sahnesi ve harika kapanış planı haricinde tamamen ofisin içindeki adayların konuşmalarına ve gözetlenmelerine odaklanan film, zekice yazılmış senaryosuyla hem güçlü bir kapitalizm eleştirisi hem de sosyolojik bir deney niteliği taşıyor.

Phone Booth (2007)

Joel Schumacher’in yönettiği nadir iyi filmlerden olan Phone Booth, açılış ve kapanış sahneleri dışında bir telefon kulübesi ve çevresinde yaşanan olayları ele alıyor. Bir tetikçi tarafından tehdit edildiği için telefon kulübesinden çıkamayan ve hayatındaki her yalanı itiraf etmek zorunda kalan Stu’nun hikayesi, listedeki diğer filmlere oranla daha fazla yan karakter barındırıyor, açık alanda geçmesi sebebiyle dışarıdaki yerlere daha çok plan kesiliyor, bazen ekran bölünüyor vs. Fakat olay örgüsü tamamen “bir adamın girdiği telefon kulübesinden çıkamaması” üzerine olunca listeye almak şart oluyor. Colin Farrell’ın çaresizliği ve Kiefer Sutherland’in birkaç saniye haricinde ekranda görünmeden sergilediği tedirgin edici performans unutulmadı.

The Man From Earth (2007)

Richard Schenkman’ın oldukça düşük bir bütçeyle kotardığı film, yedi yıl içinde öyle kulaktan kulağa yayıldı ki, birçok kişi tarafından türünde bir klasik haline geldiğini söylemek yanlış olmaz. Üniversitedeki işini bırakıp başka şehre yerleşmeye karar veren bir tarih profesörünün, farklı branşlardaki iş arkadaşlarını din, tarih, felsefe, inanç gibi konular ekseninde mümkün olması imkansız bir şeye inandırması üstüne kurulu olan film, zekice yazılan sürprizlerle dolu senaryosuyla ekrandan gözlerimizi ayıramayacağımız, sürükleyici bir tek mekan gösterisine dönüşerek hafızalarda yer etti.

Buried (2010)

Rodrigo Cortes’in tek mekan olgusunun sınırlarını zorlayarak tamamı toprağın altındaki bir tabutun içerisinde geçen Buried’i, bir tabut, bir adam, çakmak, cep telefonu ve çakı ile nasıl kaliteli ve sinematografik bir film ortaya konulabileceğini göstererek seyir açısından zorlayıcı ama bir o kadar da cesur ve sürükleyici niteliğe sahip. Ryan Reynolds’un tabutun içerisinde adeta ecel terleri döktüğü performansına şapka çıkarmak gerek.

Carnage (2011)

Yasmina Reza’nın kendi oyunundan uyarladığı, yönetmenliğini Roman Polanski’nin yaptığı Carnage, dört kişiden oluşan etkili bir tiyatro ve kara komedi gösterisi. Birinin çocuğu ötekinin çocuğunu dövdüğü için evde bir araya gelen anne ve babaların arasında başlayan sohbet git gide çocuklar üzerinden hararetli bir tartışmaya kapı açar ve karşılıklı iki ailenin takıntılarına ve ego gösterilerine dönüşür. Açılış ve kapanış sahnelerinde uzak bir genel planda çocukların durumunu görmemiz haricinde tamamen evde geçen film, Kate Winslet, Jodie Foster, Christoph Waltz ve John C. Reilly’nin performanslarıyla aynı zamanda bir oyunculuk gösterisine dönüşüyor.

The Sunset Limited (2011)

Cormac McCarthy’nin senaryosunu yazdığı ve Tommy Lee Jones’un yönettiği HBO yapımı bir Tv filmi olan The Sunset Limited, bir ev ve usta iki aktörün karşılıklı söz düellosundan ibaret. 12 Angry Men ve The Man From Earth filmlerindeki bir kişinin birçok kişiyi ikna etmeye çalışması durumunu teke tek haline getiren film, ateist bir tarih profesörü olan ‘beyaz adam’ ile dindar bir Hristiyan olan ‘siyah’ adam arasında geçen karşıtlıklarla dolu diyaloglara odaklanıyor. Tommy Lee Jones ve Samuel L. Jackson’un yoğun performanslarına rağmen senaryoda ikna ediciliği yakalayamayan ve ilerledikçe tekrar hissi yaratan film, her şeye rağmen kelimenin tam anlamıyla bir “tek mekan” filmi.

This is Not a Film (2011)

Ülkesinde 20 yıl boyunca film yapması yasaklanan ve yurtdışına çıkması yasaklanıp ev hapsine kapatılan İranlı yönetmen Jafar Panahi’nin, bir kekin içerisine gizlenmiş USB aracılığıyla İran’dan çıkarıp Cannes’a gönderdiği filmi, “tek mekan” film yapmayı amaç olarak değil zorunluluk olarak kullanan bir örnek. Tamamına yakını Panahi’nin evinde, finaline doğru da apartmanın asansöründe ve otoparkında geçen film, en temel haklarından mahrum bırakılmış bir yönetmenin isyanını aktaran “yasaklı bir film!” olarak listede yer almayı kesinlikle hak ediyor.

Locke (2013)

İngiliz senarist Steven Knight’ın yazıp yönettiği Locke, gerçek anlamda hem tek mekan hem de tek karakter filmi. 85 dakika boyunca arabanın içerisinden hiç çıkmayan, figürasyon dahi olsa ikinci bir karakteri asla perdede göstermeyerek zoru başaran filmin oldukça kısıtlı bir alanda sadece telefon konuşmalarıyla izleyiciyi aynı anda sürükleyen, geren ve güldüren bir senaryoya sahip olması müthiş bir zeka ürünü olsa gerek. Knight’ın bu başarısına Tom Hardy’nin sürekli konuştuğu ve başından sonuna kadar yüzünün yakın planda olduğu zorlayıcı bir roldeki başarısı da eklenince ortaya İngiliz sinemasının en orijinal örneklerinden biri çıkıyor.

Mavi Adam (2014)

Utku Çelik’in yönettiği, tamamı bodrum katındaki bir odada geçen ve İngilizce çekilen Mavi Adam, Türk sineması içerisinde bir odanın dışına hiç çıkmayan, mekanın dışındaki herhangi bir yere plan dahi kesmeyen tek film olabilir! Tip olarak Hazım Körmükçü’yü andıran Alex Dawe’in başrolde yer aldığı film, Irak işgali esnasında kaçırılan bir arkeoloğun ekseninde savaşın etkileri, kadın hakları, canlı bomba olma durumu, uranyumun sakat doğumlara yol açması gibi konuları irdeliyor. Bu konuların hepsini layıkıyla ele alamamasına ve oyuncuların yapay – doğal karşıtlığındaki performanslarına rağmen Türk sineması gerçek anlamda bir “tek mekan” filmi kazanmış oluyor.

Halil İbrahim Sağlam