Filmin konusu yıllarca savaş mücadelesi veren Vietnam’da geçmekte. Fransa’nın Vietnam’daki komünizme karşı yapmış olduğu savaş, Vietnam’da birçok insanın ölümü ile sonuçlanmış ve kesin bir ateşkes sonucu vermemişti. Fransa’nın bu bölgede uyguladığı sömürgeyi 1992 yapımı Indochine filminde çok daha net bir şekilde görmüştük. Fransa’nın öz eleştiri yaptığı film, Vietnam’ın çaresiz halkına ayna tutan bir ölçüye sahipti. Sessiz Amerikalı filmi de Amerika’nın öz eleştiri filmi desek yanlış olmaz.

Thomas Fowler (Michael Caine), Vietnam-Fransa savaşını yazmak için Saigon’da bulunan London Times muhabiridir. Fransa’nın Vietnam’daki rolünü araştırmak üzere Saigon’da bulunan Fowler, Amerikalı idealist Alden Pyle (Brendan Fraser) ile tanışır. İkilinin Fransa karşıtı görüşlerinin yanı sıra aynı kadına aşık olmaları farklı bir ortak noktadır. Karşımıza Hindiçin Savaşı çerçevesinde şekillenen bir aşk üçgeni çıkıyor. Bu üçgen, işlenen bir cinayet ile son buluyor ve cinayetin sır perdesi merak uyandıran bir kurgu ile aralanıyor.

Philip Noyce, savaş ve dramayı oldukça eşit bir şekilde ele alıyor ve iki ayrı öyküyü terazinin kefelerinde dengede tutuyor. Bu yüzden filme ne aşk filmi ne de tarihi film diyebiliriz. Bu konuda film çok ince dokunarak tutarlılık düzeyine ulaşıyor ve zeminini sağlamlaştırıyor. Sanat yönetmenliği ve dekor tasarımı, Saigon’un büyüleyici atmosferine yaratıcı bir hava katıyor. Bunun yanı sıra Craig Armstrong’un notaları mekanın büyüleyiciliğini bozmuyor aksine atmosferin içine çekiyor.

Hollywood için Vietnam genellikle ABD lehinde propaganda malzemesi iken Philip Noyce bu klişeyi yıkıyor. Batının komünizmi bitirme niyetinden nemalanmak isteyen ABD’nin alengirli işlerini Fowler’in gözünden ele alıyor. Fowler’in gözü aslında seyircinin gözüne dönüşüyor. Zira Fowler parçaları topladıkça seyirci de yap-boza katılıyor. Bu konuda kurgunun sürükleyici yapısı ön planda. Sürükleyicilik arttıkça tahmin edilebilirlik azalıyor. Parçaları toplarken Vietnam Savaşı’nın insanlık dramı boyutu ve savaşın insan hayatını hiçe sayan yapısını realist şekilde, melodramdan kaçınarak gözler önüne sermiş. Phat Diem Katliamı’nı anlatan sahnesi bunun en çarpıcı örneği…

Amerika, casusluk planları ile Vietnam’ın kargaşasını hızlandırıp bu durumdan zararsız kurtulmayı amaçlayan, tıpkı “katalizor” görevi gören politikaları ile daima gündemde olan bir ülke. Hollywood sinemasında bunun birçok örneği görülebilir. Dün Vietnam’dayken bugün Orta Doğu’da. Yarın ise nerede olacağı meçhul… Yalçın Doğan’ın 2003 yılında Hürriyet gazetesinde bu film için yazmış olduğu “Vietnam ya da dünyanın başka yerlerine ABD, hep ve sadece demokrasi götürmek için gidiyor!” cümlesi aslında filmin omurgasını oluşturuyor. Dolayısıyla Fowler, ABD’nin bu müdahalesini sorgulamaktan kendisini alıkoyamıyor.

Michael Caine, Oscar adaylığına kadar uzanan performansında tek bir tipe bürünmüyor. Yeri geldiğinde gazeteci edası ile yeri geldiğinde romantik bir aşk adamı tiplemesi ile mimiklerini maharetli bir şekilde kullanıyor. Son zamanlarda Christopher Nolan filmlerinde naif tiplemeleri ile akıllara kazınan Caine’in başarısı ve kabiliyeti aslında yıllar öncesinde daha zirvedeymiş.

İkiyüzlü Pyle ise Brendan Fraser tarafından canlandırılmış. Mumya filminin jön rolü ile popüler olduğu dönemde bir ajan tiplemesini donuk bir imajla yorumlasa da karakterin inandırıcılığı yeterli seviyede.

Bir diğer isim ise Vietnamlı aktris Thi Hai Yen Do. Saf temizliği ve zerafeti temsil eden Yen Do, berrak güzelliği ile masumiyetin tasvir edilmiş hali. Suretindeki temizlik ve 2 güç arasında kalması, Vietnam’ın 2 güç arasında ortada kalış öyküsünü destekleyen metafor niteliğinde.

Philip Noyce, sırtlanmış olduğu bu yükün altından oldukça başarılı kalkmış. Farklı temaları bir arada çok ince bir şekilde işlemiş. Görüntü yönetmenliğini de kullanarak çarpıcı sahnelere imza atmış. Bomba sahnesi belki de filmin en etkileyici bölümlerindendir…

Amerika sinemasında alışık olmadığımız öz eleştiri filmlerinden biri olan Sessiz Amerikalı, ABD’nin Vietnam cephesine farklı bir pencereden bakmamızı sağlıyor. Film yapımından sonra seyirciyi politik açıdan ikiye bölse bile sinematik açıdan birçok konuda uzlaşı sağladığı aşikar.

Filme notum: 8/10

Monoton, bohem bir hayat tarzını benimsemiş bir yazar olan Ersan (Halil Sezai), Ayla (Özge Borak) ile de tekdüze bir ilişkisi bulunmaktadır. 4 yıllık olan ilişki artık Ayla tarafından bir anlam ifade etmemeye başlamıştır. Zira Ersan, her gün aynı şeyleri yapan, aynı çay bahçesinin aynı masasında oturan, kendisini devamlı tekrar eden bir partnerdir. Ayrılmaları sonucu Ersan, kafasını dağıtmak ve toparlanmak amacıyla memleketi Erdek’e gider. Bu noktadan itibaren film omurgasını kaybederek farklı bir kanala geçer.

Mahir Ünsal Eriş’in hikayesini kısa bir süre önce İletişim Yayınları’nın hediye etmesi ile okuma şansı buldum. İllüstrasyonlardan oluşan ve Ersan karakterinin keşmekeş dünyasını anlatan kısa süreli bir öyküydü. Hikaye ile filmi kıyaslamak elbet yanlış bir düşüncedir fakat hikayenin çizgisi ve ambiyansı filmde laçkalaşmış bir vaziyette. Kitapta sigara tiryakisi ve alkolik Ersan, filmde bir hayli sansüre uğramış.

Film BoxOffice Türkiye verilerine göre yalnızca 197 bin kişi tarafından izlenmiş. Bu düşük rakamın açıklaması çok zor değil. Filmin artıları kadar eksileri de var tabi. Filmin açılış sekansında bulunan uzun tek plan çekim gayet başarılı. Bu da filmin açılışında ciddi bir dram filmi ile karşılaşacağımız umuduna sürüklüyor. Fakat film ilerledikçe tekrar karşımıza çıkan tek plan sekanslar tekrara düşüyor ve anlam ifade etmeyen görüntülere dönüşüyor bu da reaksiyonu düşürüyor. İncir Reçeli filmini anımsatan giriş sahnesi süre ilerledikçe dramın yerini komediye bırakıyor. Filmin omurgası işte bu noktada kırılıyor. Bu noktada klişe bir düğün komedisi izliyoruz. “Rastgele” bir düğüne içki içmek maksadıyla kaçak bir şekilde giren Ersan, “tesadüf” eseri husumetli bir akrabaya benzetiliyor ve istemsizce Feridun karakterine bürünüyor. Selçuk Aydemir’in Düğün Dernek serisi kadar olmasa da bu düğün de rastlantısal olay silsilesinin kurbanı oluyor. Fakat absürt boyuta gelmemek için direniyor.

Burada düğün sahnesine ayrı bir parantez açmak gerek. Çağan Irmak düğün sahnesini oldukça başarılı çekmiş. Tabi burada görüntü yönetmeni Gökhan Tiryaki’ye ayrı bir dikkat çekilmesi lazım. Işık kullanımı ve ses kurgusu sahnenin inandırıcılığını yeterli düzeye taşıyor. Filmlerinde genellikle dikkat çekmek istediği toplumsal konulara bu düğünde de yer veren Irmak, doğu-batı sentezini gelenekselci bir tutumla ele alıyor. Türkiye’nin yıllarca yaşadığı sorunlardan birisi aydınlar ile gelenekselciler arasındaki uçurumdur. Yakup Kadri’nin Yaban romanı bu uçurumu bize en iyi anlatan edebi romanlardan. Düğünümüzde geçen diyaloglar ve atışmalar da bu uçurum üzerine kurulmuş. Hatta bu diyaloglar öylesine uzuyor ki, hikayeden kopma noktasına geliyoruz ve film Ersan’ın hikayesini kenara bırakıyor. Aşk acısı çeken bir adamın hikayesi çiftetelli oynamaya çalışan düğüncülere dönüşüyor.

Filmin müziklerini Çağan Irmak’ın kancasına yeni takılan Çiğdem Erken üstleniyor. Yıllarca Yunan müzisyen Evanthia Reboutsika ile özdeşleşen Çağan Irmak sinematografisi yavaş yavaş yerini Çiğdem Erken’e bırakıyor gibi gözüküyor. Çiğdem Erken, Reboutsika kadar melodramatik müzikler yapmamış fakat sahneler melodram havasında olduğundan olsa gerek bu klişeden kaçamamış gibi.

Filmin soundtrack bölümü ise herhalde Halil Sezai’ye ait ! İncir Reçeli filmi ile başlayan sinema serüveninde oyunculuğundan çok yaptığı müzikler ile karşımıza çıkan Halil Sezai, Bu filmde de tabularını yıkmadan devam etmiş. Sesinin kalitesi tartışılmaz fakat oyunculuğu için aynı şeyi söylemek zor. Karakteri konusunda tutarsız bir yapıda ve mimikleri oldukça yapmacık duruyor. Filmin başında bir hayli acıtasyon yüklenen karakter birkaç saat içinde 4 yıllık ilişkisini kenara bırakıp hayatına yeni bir sayfa açabiliyor. Bu da tutarsızlığı senaryo boyutunda genişletiyor.

BKM ekibinden tanıdığımız Büşra Pekin de yer yer bu yapmacıklığa kurban gidiyor. Kostüm ve makyajı da karakteri destekleyemiyor. Bu da başrol olmasına engel oluyor. Karakterin öyküsü ise çok fazla anlatılmıyor ve zeminde boşluklar yaratıyor.

Filmin diğer oyuncu kadrosuna geldiğimizde Tarık Pabuçcuoğlu, Suzan Aksoy,  Ayşe Tunaboylu gibi isimler filmin komedi yönünü sırtlayan isimler ve performansları ile samimiyetlerini belli ediyorlar. Suzan Aksoy’un Sadri Alışık Ödülleri’nde komedi dalında aldığı ödülün de bu filmden olduğunu belirtmek gerek…

Düğünün “kız tarafı” ise kendisini “elit” olarak üstte gören bir ailenin fertlerinden oluşuyor. Fakat bu fertler Türk dizilerinde şirket yöneten zenginlerden pek de farklı değil. Buna ek olarak oldukça teatral ve emanet durduklarını söylemek lazım.

2013 yılından bu yana her sene 1 film çekmeye gayret eden Çağan Irmak, Babam ve Oğlum, Dedemin İnsanları gibi filmlerle kendi çıtasını çok yükseltmişti. Kabuslar Evi serisi, Ulak özgün yapımlar ile tarzının dışına çıkarak farklı denemelere girmişti. Nispeten bunları başardı ve sonrasında gerek televizyon dizilerinde gerek sinema filmlerinde romantik-dram-komedi harmanlamaları denemeye başladı. Benim Adım Feridun filmi bu harmanlamaya bir örnek olsa da Çağan Irmak’ın en’leri arasına giremiyor. Güldürüsü ve temposu sıkmayacak nitelikte olsa da film bizlere çok bir şey anlatmıyor ve belirli bir mesaj taşımıyor. Belki de Çağan Irmak artık ağlatan bir profille özdeşleşmek istemiyor. Fakat istemeden de olsa tekrara düşüyor. Babam ve Oğlum, Dedemin İnsanları, Unutursam Fısılda, Çocuklar Sana Emanet gibi Ege kasabalarına ait mekan seçimi akıllara bu coğrafyadan çıkamayan Ata Demirer’i getiriyor.

Filme notum 5/10

2018 yılı Oscar töreninde sürpriz adaylıklara yer verdi. Kara Panter ise 7 dalda adaylık elde ederek bu sürprizler kervanına katılarak adından söz ettirmeyi başararak tartışmalara konuk oldu. Bir süper kahraman filminin bu denli adaylık elde etmesi Akademi Ödülleri’nde görülmüş bir durum değil. Fakat bu yorum ezbere konuşmaktan öte değil. Zira Kara Panter filmi alışıldık süper kahraman filmlerinin aksine alt metinleri ile desteklenen bir eleştiri-özeleştiri filmi.

Son Durak ve Creed filmlerinden tanıdığımız anti-faşist tutumlu Ryan Coogler bu kez daha politik bir film çıkarmış karşımıza. Hollywood Amerika’da yaşayan Afro-Amerikan ırka karşı yaklaşımlarını her iki pencereden de izleyebileceğimiz çok fazla örnekler ortaya çıkardı. Şüphesiz ki D.W. Griffith’in Bir Ulusun Doğuşu bu konuda en sert ve çarpıcı filmdir. Karşı pencereden baktığımızda ise Brian Helgeland’ın 42 filmi sadece bir örnek. Yılların beyaz boksörü Rocky serisini Amerikan alt-kültürüne temsil eden Ryan Coggler, yıllardır alıştığımız beyaz süper kahramanların arasına bir başka alt-kültür karakteri sokuyor.

Maalesef Amerikan sineması ve Amerika halkı İç Savaş döneminden bu yana ırkçılık temalı birçok vakaya ev sahipliği yaptı. Irkçı tutumların ve bölünmenin tekrardan baş gösterdiği bu dönemde ortaya çıkan Kara Panter, Afro-Amerikalılara adeta bir hediye sunuyor.

Filmimiz Wakanda adı verilen, Afrika’nın sözde en fakir ülkelerinden birinde geçiyor. Biz Wakanda’yı yine Marvel Sinematik Evreni’nin bir diğer halkası Avengers:Age Of Ultron ve Captain America: Civil War filminde görnüştük. Age of Ultron’da buz dağının görünen fakir (!) kısmı ile karşımıza çıkan ülke Civil War’da gelişmiş bir ülke şeklinde tasvir edilmişti. Kara Panter filmi ise Wakanda’nın görünmeyen kısmını sunuyor. Wakanda, yıllar önce vibranyum adı verilen dünyanın en değerli elementine sahip olmuş, bu element sayesinde küresel güç elde edebilecek teknolojiye sahip olmuştur. Fakat monarşik liderler hiçbir zaman ülke kaynaklarını dış dünyaya yansıtmamış, bu durumun gizliliğini temel ilke benimsemiştir.

Tahtın sahibi Kral T’Chaka’nın Civil War filminde ölümü ile tahta geçen kral T’Challa, babasının dış politikasını devam ettirerek ülke refahını yüksekte tutmayı başarıyor. Fakat T’Chaka’nın yıllar önce yarım kalan davası sonucu tahtın başka bir varisi çıkıyor ve yönetimi ele almak istiyor. Her ne kadar modern ve gelişmiş bir ülke bile olsa yönetim geleneksel kabile reisliği seçimleri gibi “meydan okuma” ritüelleri ile yapılıyor. Tahtın diğer varisi Erik Killmonger ise yıllar önce babasının, mevcut kral T’Chaka tarafından öldürülmesi sonucu, Amerika’nın faşist toplumunda ötekileşen birey olarak yetişip, kinleniyor. Baskıların isyancı doğurmasının en büyük örneği olan Erik akabinde Wakanda’nın gücü ile dünyadaki siyahi bireyler ile intikam direnişi gerçekleştirmeyi amaçlıyor.

Film bu noktada Wakanda’nın taht savaşını konu alıyor gibi gözükse de dünya üzerinde hala daha süre gelen modern yapı ile geleneksel yapının çatışmasına pencere açıyor. Aslında bu taht savaşı mevcut yapıyı koruyarak kendi benliğini kaybetmek istemeyen kesim ile modernite ile gelenekleri metalaştıran, siyahi düşmanlarına ateşle karşılık vermek isteyen kesimin hikayesini ele alıyor. Klişe bir politik mesele gibi dursa da Kara Panter filmi alt metinler yardımıyla bu çatışmanın tarihi boyutlarına göndergelerde bulunuyor.

Kara Panter karakteri Marvel Comics’in 1966 yılında yarattığı bir karakter. Karakterin ortaya çıkarıldığı yıl Amerika Birleşik Devletleri toplumsal bölünmelere yol açan bir dönemden geçmekteydi. Karakterin yaratıldığı tarihten birkaç ay sonra Amerika’da siyahilerin hakkını savunan Kara Panter Siyasi Partisi kuruldu. Çizgi roman yazarı Stan Lee, karakterin kurulan siyasi parti ile alakası olmadığını belirtse de toplumda bir algı yaratmış olduğu gerçeği yadsınamaz. Hatta bu durum sonucunda karakterin ilerleyen sayılardaki ismi Kara Leopar olarak değiştirilse bile rağbet görmeyerek tekrar Kara Panter adını almıştır.

Benzerliklerin bir diğer boyutu, Kara Panter’in tıpkı aynı isimli siyasal parti gibi siyahilerin haklarını savunması ve emperyalist-faşist zihniyete karşı mücadele etmesidir. Kolonicilere ve sömürge zihniyetine karşı mücadele eden ortak tutumları gerek partinin siyasal hareketlerinde gerekse karakterin çizgi roman sayfalarında daima karşımıza çıkıyor.

Wakanda ülkesi, bir ülke tanımlamasından öteye giderek ütopya şeklini alıyor. Afrika’nın El Dorado’su olarak adlandırılan ütopyada günümüz moderni bile ilkel boyuttan ötesi değil zira oldukça futuristik bir hayal gücü ortada. Fakat bu modernlik geleneksel kalıplarını ve ananelerini bıraktırmayarak sadece refah düzeyini arttırmaya yönelik pozitif bir anlayış. Toplum içerisinde büyük oranda kadın-erkek eşitliği göze çarpıyor. Hatta kralın muhafızları bile kadınlardan oluşmakta. Bu durum feminist bir durum gibi gözükse de kendi içerisinde çelişkiler barındırmakta. Bourdieu’ya göre erilliğe direnip erkeklerin tekelindeki alanlara giren cesur kadınlar bir yandan da kadınsılıklarından taviz vererek daha eril görüntü ile kendilerini daha meşru hissederler ve bu eril tahakkümü yeniden üretirler. Wakanda Kral Muhafızları ise kadınsı görünümlerinden taviz veren erkek gibi (!) kadınlardan oluşmaktadır.

Böylesine derin mevzularda ses veren Kara Panter’in 7 dalda Oscar adaylığı olmasına şaşırmamak gerek. Bunlar bir yana dursun filmin çekim standartları da bir hayli yüksek kalitede. Tanımlanan Wakanda görsel açıdan da oldukça görkemli. Sanat yönetimi ve kostüm tasarımı, modern-geleneksel harmanlamasını oldukça başarılı bi şekilde tasarlayarak futuristik bir Afrika modeli yaratmış. Bu modelin en büyük destekçisi ise filmin müzikleri ile karşımıza çıkıyor. Afrika kültürünü notalara dökerek oldukça özgün bir iş çıkarmış.

Oyunculara baktığımızda Ryan Coogler’in vazgeçilmezi Michael B. Jordan’ı görüyoruz. Kötü karakteri oldukça inandırıcı oynamış. Jordan kadar başarılı olan diğer isim ise başrolümüz Chadwick Boseman. Bu iki isim başta olmak üzere Lupita Nyong’o, Danai Gurira, Daniel Kaluuya, Forest Whitaker gibi siyahiler oldukça başarılı. Ayrı bir parantez açılması gereken isimler ise Martin Freeman-Andy Serkis ikilisi. Sinema tarihinin en tatlı düşmanlarından Bilbo-Gollum ikilisi yine karşımıza çıkıyor ve yine rakip olarak…

Aksiyon sahneleri ise filmin heyecanını stabil tutup düşmemesine neden oluyor. Kamera hareketleri ve dövüş kareografileri bir yana, kamera açıları ihtişamlı kareleri ortaya döküyor. Güney Kore kovalamacası ise izlerken adeta zamanda ileriye götüren bir atmosfer hakim. İleri teknolojinin arasında muazzam bir takip mücadelesi söz konusu…

Yarattığı tartışmalara rağmen Kara Panter Oscar’ın en güçlü adaylarından. Alırsa şaşırmamak gerekir. Marvel Sinematik Evreni’nin en özgün karakteri olarak karşımıza çıkarılan solo film takdir edilesi.

Film dünya çapında 1.3 milyar$, ülkemizde ise 10.6 milyon₺ gelir elde ederek başarılı bir hasılat elde etmiş.

Filme notum: 8/10

Ron Stallworth, Colorado Polis Departmanı’nın ilk siyahi polisidir. Polis departmanına girişini özet bir şekilde ele alınmış olması biraz garip kalmış. 70’li yılların Amerika’sında geçen film dönemin toplumsal yapısına ışık tutuyor ve oldukça açıklayıcı referanslara sahip. Dönemin Amerika’sının Vietnam ile savaş halinde olması ve bir yandan siyahi insanlar ile beyaz insanlar arasındaki gerginlikler toplumda büyük kırılmalara yol açmış, kaotik bir ortam yaratmış. Bu ortamda Ku Klux Klan, Afro-Amerikalılar başta olmak üzere birçok azınlık topluluklara karşı egemenlik kurma düşüncesinde. Ron Stallworth ise bu klana sızarak halkı için mücadele etme gayesindedir.

Ku Klux Klan’ın kuruluşu 19. Yüzyıla kadar uzanıyor ve bu örgüt Amerikan İç Savaşı sonrası siyahi insanlarla beyaz insanların eşit haklara sahip olmasına tepki maksadıyla eylem sergiliyor. Sinemada bu tarz ırkçı yaklaşımları çok fazla gördük elbette. Adolf Hitler, Lenin, Mussolini gibi liderlerin faşist tutumları güncel sinemada bile defalarca karşımıza çıkmakta. Fakat Ku Klux Klan’ın tasviri neredeyse sinemanın tarihi kadar eskiye dayanıyor. David Llewelyn Griffith’in 1915 imzalı Bir Ulusun Doğuşu filmi, örgütün sinyallerini veren bir filmdi. Zira filmde bu film sonrasında Jesse Washington adlı siyahinin linç ve sonrasında katliamına referans verilmiş. Hatta bu referensa yüzleşme ya da intikam desek yanlış olmaz.

Politik göndergeleri oldukça bol olan film belli noktalarda seyirciye oynuyormuş izlenimi yaratmıyor değil tabi. Özellikle Donald Trump’ın objektif görünen konuşması, siyahlar ve beyazlar arasında yaşanan 2017 olayları Oscar’a oynanmış gibi. Fakat bunlar bir kenara dursun Spike Lee’nin oldukça cesur söylemlere yer verdiğini de belirtmek zorundayız. Ron Stallworth’un karakter dönüşümü de oldukça tutarlı. Karakteri canlandıran J.D. Washington yeterli düzeydeydi fakat üst düzey olduğunu söyleyemeyiz. Ona nazaran beyaz-yahudi (!) Adam Driver yardımcı rol sahibi olsa bile daha ön plana çıkmayı başarıyor. Filmin kapak fotoğrafında bu ikiliyi görmemiz ise Kerem Akça’nın tabiri ile filmi “body movie” havasına sokuyor. Daha öncesinde Cehennem Silahı, Siyah Giyen Adamlar gibi polisiye filmlerde karşımıza çıkan siyah-beyaz ilişkisi bu sefer biyografi ile karşımızda fakat karakterlerin uyumları bu klişeyi yıkamıyor.

Spike Lee filmini düşünceye açık bir zemine oturtarak seyirciye yorumlama payını yüksek oranda bırakmış. Filmde Kara Panterler, Ku Klux Klan ve ara bulucu rolündeki polis departmanı kendilerini eşit pencerelerden gösteriyor. Bu noktada Kara Panterler’in de altını çizmekte fayda var. Zira bu birliğin adını bu sene Oscar’ın adaylarından, Marvel Comics’in süper kahramanlarından birinde görmekteyiz. Kara Panter süper kahramanının 1966’da yaratılmış olması ile Kara Panter Partisi’nin 1966’da kurulması ilginç bir tesadüf !

Spike Lee’nin her ayrıntıyı ince eleyip sık dokuduğu aşikar. Sanat yönetimi ile dönemin atmosferinin yaratılışı inandırıcılığı arttırıyor. Görüntü yönetmenliği ise bu konuda tutarlı ve uyumlu bir şekilde.

Lee, ele aldığı bu konuda politik tavır ile korkusuz bir iş çıkarmış. Amerika’da her ne kadar siyahi bir başkan dönemi yaşanmış dahi olsa toplumda ötekileştirmelerin hala devam ettiği aşikar ! Milliyetçilik duygusunun aşırısı ile doğan faşizm, insanlık tarihinden bu yana kan akıtan bir durum olmuştur. Küreselleşen ve insan haklarının gün yüzüne çıkmasıyla azalacağı ümit edilen bu durum milenyum adı verilen bilgi çağında bile ilkel kavgalara yol açabiliyor. Yönetmenin ise bu konuda tavrı bir başka alkış konusu…

Film ülkemizde yalnızca 18 bin kişi tarafından izlenerek 230 bin TL civarı hasılat elde etmiş. Şayet bu tarz filmler farkındalık yaratabilir. Dolayısıyla izlenip izlettirilmeli…

Filme notum 8/10

Hollywood sineması, sinemanın doğuşundan bu yana “uyarlama” işleri çok sık bir şekilde karşımıza çıkarmakta. Hatta bu durum günümüz popüler sinemasında oldukça laçkalaştırılmış bir halde ki, aynı hikayeyi yıl içerisinden birkaç defa görmek nasip oluyor. Sadece 2014 yılında çekilen Hercules, The Legend of Hercules, Hercules Reborn gibi üç hikaye bile buna bir örnek sayılabilir. Genellikle aksiyon, fantastik, bilim-kurgu ya da korku türünde yapılan bu uyarlamalar sinemanın çekim teknikleri geliştikçe yeniden yorumlanıyor ve popüler kültürde yeni bir imge oluşturarak kitle çekmeyi başarıyor. A Star is Born filmi ise tür olarak klişe kabul edilen gişe filmlerinin aksine bir dram uyarlaması. Fakat ilk film 1932’den bu yana 5. Kez vizyona uyarlanmış olması bir başka dikkat çekici unsur…

Bradley Cooper’in ilk yönetmenlik deneyimi olan A Star is Born, 5.kez gördüğümüz bir hikayeyi günümüz şartlarına entegre ederek modernize edilmiş ve güncel bir canlılık kazandırılmış. Bu canlılık realizm ile birleştirilerek duygu aktarımını başarıyla sağlamış. Gerek konser sahneleri, gerek sahne arkası mekanları oldukça başarılı kullanılarak filmi yapaylıktan bir hayli uzaklaştırmış. İzlerken tıpkı Bohemian Rhapsody ya da Müslüm gibi güncel biyografik öykülerden birisini izliyormuşsunuz hissine kapılıyorsunuz. Tabi Sezen Aksu’nun Minik Serçe’yi de eklemesek olmaz…

Oyunculuklar ise bu konuyu destekler nitelikte. Lady Gaga’yı Robert Rodriguez’in filmlerinde yan rol olarak bilirdik ve Razzie Ödülleri’ne aday olacak kadar vasat performanslar sergileyen birisiydi. Fakat bu filmde oldukça iyi bir iş çıkarmış ve doğallığıyla başarılı bir performans sergilemiş. Canlandırdığı karakterin güçlü bi sese sahip olmasından mıdır bilinmez Gaga tercih edilmiş fakat bu rolün üstesinden gelmiş. Bradley Cooper ve Sam Elliot da altları çizilmesi gereken isimler. Tabi filmin iyi olabilmesi için sadece oyuncular yetmiyor. Görüntü yönetmenliği ve sanat yönetmenliği de değinilmesi gereken bir husus. Yakın plan kamera çekimleri çok şey anlatıyor. Karakterlerin mimikleri ve duygularının okunması için repliklere gerek bile duyulmuyor.

Bu sene 8 dalda Oscar’a aday olan A Star is Born, müzik kategorisinde bir hayli iddialı duruyor. Zira filmin şarkıları oldukça kaliteli ve senaryo ile çok uyumlu. Oldukça başarılı şarkılara sahip bir yapım. Lady Gaga’nın sesini biliyorduk tabi fakat Bradley Cooper da aşağı kalır değil…

Filmdeki mesajlara gelecek olursak üstünde durulması gereken önemli bir konu var. Özellikle günümüzde popüler kültürün geleneksel yapıyı ve özgün müziği bitirmesi, sanatın niteliğini dönüştüren bir durum. Küreselleşme ile hayatımıza giren serbest piyasa durumu sinema başta olmak üzere müzik, resim gibi birçok sanat alanını tahrip etmiş ve metalaştırmıştır. Müziğin gündelik hayattaki yeri artık piyasanın bir parçası olmuş bir “ürün” halini almıştır. A Star is Born ya da çevirim adı olan Bir Yıldız Doğuyor, günümüz dünyasında bir yıldızın doğuşunun mümkünatını güzel bir dille ele almış. Parlayan bir yıldız olan Ally’nin önce ve sonraki hallerinde yaşadığı dönüşümün özet olarak ele alınması ise filmin sayılı kusurlarından denebilir. Bu tutarsızlığı Can Ulkay’ın Müslüm filminde de görmüştük. Filmin yer yer melodramatik sahneleri ise duyguyu yoğunlaştırma niyetindeyken yapaylaştırıyor.

En İyi Ses Miksajı ve En iyi Uyarlama Senaryo dalında iddialı olan yapım Oscar’dan eli boş dönmeyecek gibi gözüküyor. Ülkemizde yalnızca 60 bin kişi tarafından izlenen film yaklaşık 1 milyon TL civarı gelir elde etmiş.

Filme notum 8/10

Filmin yapımcılığını gişelerin dram dalında rekortmenlerine imza atan Avşar Film’in üstlenmesi de ilginç. Filmin sanat yönetmeninin olmayışı sanatsal hiçbir nitelik barındırmadığına dair öz eleştiri olmuş sanki (!). Yönetmen Sarcan, aynı zamanda görüntü yönetmenliğini de üstlenerek başarısızlığını ikiye katlamış…

Son dönemlerde sosyal medyanın toplumdaki popüleritesi bir hayli artmış durumda ve bunun sonucunda ortaya çıkan “youtuber” veya “Vine fenomenleri”, Youtube platformunda kazandıkları ile yetinmeyip, kurnaz yapımcıların ağına takılmış durumdalar. Özellikle kendi videolarında sinema filmi yapan fenomenleri eleştiren Oğuzhan Uğur, çelişkili davranışları ile bu filmin senaryosunu yazmış, oynamış. Film Box Office Türkiye verilerine göre 148 kopya ile vizyona girmiş, 14 hafta sonucunda yalnızca 116.017 kişi tarafından izlenerek yaklaşık 917 bin TL gelir elde etmiş. Sinemanın iyice meta haline geldiği bu dönemde 7. sanat, gençlerin eğlence aracına dönüşmüş durumda. Dünya çapında süper kahraman filmlerinin işgal ettiği salonlar Türkiye’de Enes Batur, Halil Söyletmez, Oğuzhan Uğur vb. fenomenlerin işgali altında.

Pişt filmi ise afişi bile Scary Movie 5 çakması olduğu aşikar. Zira parodi amacı ile çekilen film korku filmlerine gönderge yapmaya çalışarak komedi unsuru yakalamaya çalışıyor, fakat ellerinde olan geniş yelpazeyi kullanamıyorlar.

Aldatılan bir popstar, köpeğini öldüren bir genç ve işini kaybeden bir sunucu üçlüsünün psikolojik bunalıma girmesi sonucu, amaçsız bir şekilde İstanbul Büyük Ada’ya tatile götürülüşü ve Büyük Ada’nın müstakil konaklarında korku şakaları ile geçen günlerine, ne üdüğü belirsiz bir ödev hazırlayan 3 genç kız dahil oluyor. Film belli bir konu bütünlüğüne sahip olmadığı gibi işleyiş olarak da sürpriz barındırmadan yer yer vine skeçleri halinde ilerliyor. İstanbul’un Büyük Ada’sı mekan seçimi olarak daha önce Ada:Zombilerin Düğünü filminde karşımıza çıkmıştı fakat orda bi nebze mekan kullanımı ölçülüydü. Fakat Pişt filmi bu konuda da beceriksiz.

Mantık hatalarının devamlı boy gösterdiği, “şaka” çerçevesinde gerçekleşen korku olaylarının mantıklı açıklamasının yapılmadığı, anlamsız diyaloglarla yoğurulmuş bir yapıda. Bunun yanı sıra kurguda bulunan 2 kişi olmasına rağmen kameranın açı değişmelerinde nesnelerin ya da karakterlerin yer değişmesi çok sık şekilde gözden kaçırılmış detaylar. Kameranın yersiz hareketleri ve odak noktaların netlik kaybetmesi teknik sorunlar arasında.

Seyirciyi önemsemeyen, arkadaşların kendi aralarında çekmiş olduğu görüntülerden oluşan Pişt, filme olma konusunda tartışılabilir noktada. Oyuncu kadrosunda Oğuzhan Uğur, Doğa Konakoğlu, Mustafa gibi isimlerin yanında Tuğçe Kurşunoğlu, Eylül Ezgi Yılmaz, Tuğba Erman bulunuyor. Oyunculuklar ise oldukça başarısız ve yapmacık durarak karakter oluşmasına engel oluyor. Murat Serezli ve Betül Arım gibi konuk oyuncuların neden bu filmde rol aldıkları ise başka bir soru işareti…

Oğuzhan Uğur’un “film çekiyorsam şarkımı da yaparım” mantığı bu filmde de müzikal sahneler ile karşımızda. Gani Müjde’nin Bizans Oyunları filminde yapmış olduğu bu tutum burada da devam ediyor.

Yabancı korku filmlerini parodi şeklinde ele almaya çalışan film neden yerli korku filmlerinde o kadar malzeme varken tercih etmemişler diye bi soru sorsak herhalde popülizm cevabını alırız… Film ekibinin “çekim sırasında çok eğlendik” gibi gaflarıyla süslenen fakat seyirciyi eğlendirmek için dahi kale almayan film sınıfta kalmış.

Filme notum: 1/10

Antoine de Saint-Exupéry’in kitabı alt metinleriyle çocukluğun masumiyetini anlatırken yetişkinlerin garip tutumlarını eleştiren bir yapıdaydı. İllüstrasyonlar aracılığı ile bu masumiyet pekiştirilmişti ve büyüleyici anlatımı ile çocuklardan çok yetişkinlerin ilgisini çeken bir yapıya dönüştü. Telif hakkının ortadan kalkmasından sonra ise kitap Türkiye’de bile onlarca yayın evi tarafından çevirisi yapılmış, her çevirisi farklı eleştirilere maruz kalmıştı. Fakat kitabın Cemal Süreyya ve Tomris Uyar tarafından çevirimlerini okumak en doğrusudur diye düşünüyorum.

Mark Osborne ise kitaba oldukça sabit kalmış ve üzerine eklediği hikaye kitap ile çok tutarlı düzeyde işlenmiş. Küçük Prens planlı yaşam ve bunun sonucunda makineleşen insanı bir çocuğun gözünden eleştirel tutumla yansıtmış. Modern hayatın bireyde yarattığı makineleşme vurgusunu daha önce Modern Timesbaşta olmak üzere birçok filmde görmüştük. Gündelik hayatta insanların birbirine yabancılaşması ve tektipleşme de yine modernitenin yarattığı sonuçlardan. Filmde kullanılan kamera açılarındaki simetrik yapı da yine modern hayatın ölçülü kurallara göre yaşandığının bir yansıması. Yetişkinlerin yarattığı rekabet toplumu çocukların en masumane dönemlerinde duygularından soyutlanması insanın ruhsuzlaşmasına yol açıyor.

Hem yönetmen hem yazar karşımıza sunduğu çocukluğu idealize ederek isyan kavramını ortaya çıkarıyor. Küçük kız ise yeni arkadaşı olan yaşlı adam ile bu soyutlamadan kurtarmak istiyor. Daha önce Upfilminde de gördüğümüz bir yaşlı-çocuk ilişkisi karşımıza çıkıyor. Hayat tecrübesi olan ve hayat tecrübesi yeni başlayan 2 masum karakterin birbiri ile olan uyumu oldukça samimi. Yaşlı adamın Küçük Prens ile tanışma hikayesi ise küçük kızda bir umut yaratıyor.

Umut kelimesi yalnızca bir duygu ibaresi olarak karşımıza çıkmıyor. Filmde görmüş olduğumuz yıldızlar umudun metaforu niteliğinde. Zira göğe çıktıklarında insanlar mutlu olabiliyor. Göğü aydınlatarak aslında insan ruhunu aydınlatan yıldızlar umut ışıklarını yayıyor.

Karakterlerin arasında iktidar hırslı bir kral, ben mekanizması oldukça geniş olan şöhret düşkünü bir polis memuru, kocaman cüssesinin ardında otoriter, altında emir erleri olan kodaman iş adamı, çocuğunun istihdamı için her türlü baskıcı idaresi ile duygularından fedakarlık eden bir anne görüyoruz. Gündelik hayatımıza baktığımızda bu tarz profiller ve aktörler bir hayli yaygın…

Animasyonun stop-motion tekniğinde çekilmesi ve görsel açıdan sundukları oldukça emek harcandığının göstergesi. Bunun yanı sıra Hans Zimmer gibi usta bir bestecinin elinden çıkan müzikler filme sıcak bir hava katmış. Filmin gerek İngilizce gerek Fransızca seslendirmeleri ise oldukça ünlü isimlere emanet edilmiş.

Çocukluğun yitip giden bir olgu olduğuna dair bir haykırış tablosu muhakkak önce ebeveynlere ardından çocuklara hem izletilip hem okutulmalı. Modern dünyanın en büyük sorunlarından biri haline gelen “yeni nesilin içe kapanık dünyası”, insanlığın en güzel dönemlerinin tadını çıkarmasına engel oluyor ve gerçek dünya ile arasındaki köprüyü yıkıyor.

Filme notum: 7/10

Film bir roman uyarlaması olmasına rağmen “gerçek bir aşk hikayesi” cümlesiyle başlıyor. Biyografi ve romanın harmanlanmış bir hali gibi duran film maalesef televizyon filmi havasından kurtulamıyor. Boxoffice Türkiye verilerine göre 50 bin civarı izleyici sayesinde 430 bin civarı bir hasılat elde ediyor. Kopyasının az olması da buna bir etken sayılabilir.

Ilgın Olut trajik bir biçimde sonlanan aşk hikayesini romanlaştırarak hislerini aktarmış. Unutulmaz olarak adlandırdığı roman üzerinden kazandığı paraları ne yapıyor diye merak etmiyor değilim…

Film henüz başlangıcında Doktorlar dizisini anımsatıyor. Hayat kavramının ince bir çizgide yürüdüğü hastahanede aşk peşinde koşturan Ilgın karakteri için kadın her gün başka bir suretle karşısına çıkan bir varlık. “Çapkın” ve takıntılı olan Ilgın’ın bu tutumu tıp öğrencisi Neva’yı görene kadar devam ediyor. Devamı ise ilk görüşte aşk tutulması…

Neva ise cumhuriyetçi ve muhafazakar bir ailede tutucu bir şekilde yetiştirilmiş, sevgiye aç, çocukluğunda gösterilmemiş ilgiyi çocuklara gösteren, şefkatli ve masum bir yapıda. Geçmişte yaşadığı mantıksız ilişkilerde aradığı sevgiyi bulamamış ve saflığı yüzünden daima kaybetmiş. Bu durum ise Ilgın’ın yapısına uymuyor. Çünkü Ilgın Türkiye’nin toplumsal yapısı açısından eril zihniyeti temsil ediyor. Kendi geçmişi ile yüzleşmeyi reddedip daima Neva’nın gençliği üzerinden kıskançlık altında Neva’ya hegemonya kuruyor. Film özellikle açılışından itibaren oldukça cinsiyetçi söylemler içerip kadını nesneleştiriyor. “Erkek kafası” adı verilen iğrenç düşünceyi açık bir dil ile ifade ediyor. Erkeğin söylemleri kadını daima kontrol etmeye yönelik. Fakat kadın ise bu durum karşısında isyan etmek bir kenara dursun erkeğe daha da bağlanıyor ve “kölelik” görevi tamamlanıyor. Sabah gazetesinde yer alan habere göre feminist dernekler tarafından ataerkil görüşü yansıtan filmlere verilen Altın Bamya’ya aday gösterilmiş. Aynı haberin devamında ise filmdeki karakterin gerçek sahibi Ilgın Olut’un yaşadığı olayla ilgili pişmanlığı yazılmış.

Filmin görüntü yönetmenliğinde her türlü filmlerde imzasını görebildiğimiz Feza Çaldıran var. Belki de kariyerinin en kötü işine imza atmış. Sanat yönetimi ve kurgu ise tamamen televizyon filmi havasında yürüyor ve Z tipi bir film sunuyor bizlere. Oyuncular ise oldukça yapmacık ve teatral tavırlar sergiliyor. Yönetmenlerin ilk birlikteliği hüsrana uğramış.

Mide bulandırıcı bir ilişki eleştirel açıdan bakıldığında ders çıkarılması gerek gibi duruyor. Zira yazar Ilgın Olut yaşadıkları konusundaki pişmanlıklarını dile getirmiş. Allah rahmet eylesin…

Filme notum: 3/10

Filmin öyküsü Hollywood’ta oldukça alışıldık bir konu. II.Dünya Savaşı ve Nazi Almanya’sının dayatmaları popüleritesini devamlı koruyan bir mesele. Kitap Hırsızı daha Schindler’in Listesi, Piyanist, Er Ryan’ı Kurtarmak gibi kültleşmiş yapımlar gibi gerçek bir hikayeye dayanarak yola çıkılan bir öyküye sahip değil. Roman uyarlaması ile birlikte öyküsel bir anlatımı var. Romanını okuma fırsatım henüz olmadı fakat filmde anlatıcı eşliğinde giden yapısı ile romanın satırlarından anektodlar sunuyor ve edebi bir anlatım katılmaya çalışılmış. Filmin özellikle başlangıç kısmı çocuk kitlesine hitap eder türden.

Kitap Hırsızı, Liesel adlı bir kızın annesi tarafından evlatlık verilmesi üzerine Almanya’da yeni bir aile ile tanışmasına, bu süreç içerisinde okuma-yazma öğrenip kitaplara ilgi duymasına, masumiyet ile örülmüş çocukluk döneminde savaşın sonuçları ile olgunlaşmasına pencere açıyor. Fakat filmdeki tutarsızlık bahsi geçen “hırsız” kelimesini filmin yalnızca orta bölümlerinde kullanıyor. Dolayısıyla filmde doğru düzgün bir konu bütünlüğü yok. II.Dünya Savaşı sırasında Almanya’nın bir şehrinde gündelik yaşantı ve savaşın gidişatı daha uygun bir konu tanımı olabilir.

Filmdeki söylemler daha önce gördüğümüz filmlerden çok farklı değil. Fakat Yahudi Katliamı’nı repliklerin ardına gizleyerek imgelerden kaçınılmış. Aryan ırkının üstünlüğü, despotik Nazi eğitimi ile çocuklara aşılanan faşizm filmin birçok kesiminde duyurulan bir propaganda.

Liesel ise böylesine bir ortamda, dişil yönetimde bir ailede anne özlemiyle savaşı anlamaya çalışmaktadır. Savaşı çocukların gözünden çok defa görmüştük. Fakat Kitap Hırsızı hikayesini tam anlamıyla oturtamadığı için ne çocuklar açısından baktırıyor ne de savaşı ele alabiliyor. Tek düze ilerleyen yapısı ise filmi devamlı tahmin edilebilir bir senaryo ile karşı karşıya bırakıyor.

Filmin belki de en trajikomik yanı filmde Almanların İngilizce konuşması. Hem de bunu dalga geçer gibi Alman aksanı ile konuşması… Fakat tepkilerin Almanca olması bir ayrı parantez. Film ABD-Almanya ortak yapımı olması durumu daha da komik bir hale getiriyor. Dönem filmlerinin en büyük problemlerinden birisi de belki dil sorunudur.

Film Oscar Ödülleri’ne En İyi Müzik kategorisinde adaylığı bulunuyor. Fakat ödülü alamamış. Müziklerin başarısı tartışılmaz. Hatta sahnelerin melodram havasına dönüşmesinde büyük etken. Film en duygusal sahnelerinde bile derinlemesine işleyemiyor. Bunu müzikler eşliğiyle yaparak farkındalık yaratıyor. Bunun yanında filmde kullanılan mekan tasarımı da yeterli düzeyde.

Oyunculuklara gelecek olursak Emily Watson ve Geoffrey Rush başarılı kariyerlerine rağmen oldukça yapmacık tavırdalar. Hatta Emily Watson’un karakteri çizginin dışına çok çıkıp giriyor. Tutarsızlığı hat safhada. Yönetmenin oyuncuları yeterince iyi kontrol edemediği bir aşikar. Sophie Nielsen ise oyunculuk çerçevesinde filmin artılarından sayılabilir.

Kitap Hırsızı seyirciyi tatmin etmeyen, sıradan yapıda ilerleyen, heyecanlandırmayan bir film. Konusu ilgi çekici görünmesine rağmen yönetmen tarafından vasatı aşamayan bir eser ortaya çıkmış. Süresi itibariyle gereğinden fazla uzun olmasına rağmen elle tutulur şeyler sunamıyor.

Filme notum: 5/10

Hindiçin adı verilen bölge yıllarca sömürgeci ülkeler için bir durak oldu. Rusya ve Çin ikilisi bir yandan, Avrupa ülkeleri bir yandan Asya halkını köleleştirmekle yetinmeyip, sömürgelerine alet ettiler. Tarihsel bilgilerden yola çıkarak yazılan senaryo bu çerçevede tutumlu ilerliyor. Fransız kolonisinin, Vietnam halkı üzerine acımasızlığı, filmin genel hatlarını oluşturuyor. Bu hatların içerisinde ise bir aşk üçgeni karşımıza çıkıyor. Fransız toprak sahiplerinden Eliane, Vietnamlı bir kız çocuğunu evlat edinir ve kendi ahlaki kurallarına göre onu yetiştirir. Bu noktada Doğu-Batı sentezi karşımıza çıkmaktadır. Camillie adındaki bu kız, annesinin sevgilisi Jean-Baptiste’ye aşık olur ve işler biraz karmaşık bir hal alır. Genellikle Fransız romantik filmlerinde gördüğümüz aşk üçgeni bu sefer farklı bir coğrafyada farklı bir hikayede oluyor.

Sömürgenin devamında kaçınılmaz olan isyan dalgaları yükseliyor. Film bu noktada biraz çekingen tavır sergiliyor. Politik pencere yerini biraz daha hümanist pencereye bırakıyor ve olayların meşrulaştırılmasına kolaylık sağlıyor. Kauçuk ağaçlarının tıpkı Afrika’daki Palm yağı amaçlı sömürülmesi, insanlığın doğayı metalaştırmasına bir örnek.

Filmin ana hatları Camillie’nin Jean Baptiste’ye aşık olması, Jean-Baptiste’nin Camille’nin annesinden vazgeçmesi ve Camille’ye aşık olmasından oluşuyor. Aşk uğruna Fransız kolonisine ihanet eden Jean-Baptiste, uğruna savaştığı ülkeye karşı ayaklanan bir kaçak halini alıyor. Komünistlerin Fransızlar tarafından hor görüldüğü dönemde aşk uğruna komünistler ile iş birliği yapan Jean-Baptiste ile Camille mülteci yaşantısı yaşıyor. Fransa’nın öz eleştirisi de bu noktada gün yüzüne çıkıyor.

Yönetmen Wargnier, Asya coğrafyasını kadrajına çok iyi sığdırmış. Manzaralar, örf ve adetler titizlikle işlenmiş. Mekan seçimleri, kostüm ve dekor oldukça başarılı ve özenilmiş. Figürasyon da inandırıcı seviyede. Fakat oyunculuklar tutarsızlıklar barındırıyor. Vincent Perez’in çapkın rolünün bir gün içerisinde romantik hal alması, Catherine Deneuve’nin karakteri belli olmayan soğuk pozları filmi belli noktalarda teatral havaya sokuyor. Genellikle anlattığı toplumun dilini tercih etmeyen Hollywood filmlerinin aksine Vietnam dili ve Fransızca birlikte ilerliyor bu da realitenin korunması yönünde.

1992 yılının Oscar ödülünü almasına şaşırmamak gerek. Zira politik söylemleri propagandaya çevirmeden öz eleştiri yapan filmlerin bu kategoride şansları yüksek.

Filme notum: 6/10